Mahatma Gandhi's Grandson Kanu Gandhi
सुरत: राष्ट्रपिता महात्मा गांधींचे नातू, दिवंगत कानु गांधी आणि त्यांच्या पत्नी शिवा गांधी यांच्या मालकीच्या जमिनीवर व्हर्जिनियातील एका रहिवाशाने केलेले अतिक्रमण हटवण्याचा आदेश अमेरिकेतील एका न्यायालयाने दिला आहे. सुरतमधील परिमल देसाई यांनी २० महिने कायदेशीर लढा देत या जमिनीवरील मालकी हक्काच्या वादात विजय मिळवला. अतिक्रमण करणाऱ्या ग्रेगरी ब्लॅक यांना जमीन रिकामी करून तिचा ताबा सोपवण्याचे निर्देश न्यायालयाने दिले आहेत.
व्हर्जिनियातील वॉरेन काउंटी येथे शेनँडोह नॅशनल पार्कला लागून असलेली ही ३० एकर जमीन कनू गांधी आणि शिवा गांधी यांनी १९८७ मध्ये खरेदी केली होती. दक्षिण गुजरातमध्ये आयुष्याची अखेरची वर्षे व्यतीत करताना या दाम्पत्याने एक धर्मादाय न्यास स्थापन करून आपली मालमत्ता त्याच्या नावे केली होती. परिमल देसाई हे सध्या या न्यासाचे व्यवस्थापकीय विश्वस्त म्हणून काम पाहतात.
परिमल देसाई यांनी सांगितले की, १० जानेवारी २०२५ रोजी अमेरिकेचे नागरिक ग्रेगरी ब्लॅक यांनी त्यांच्या सुरतमधील निवासस्थानी कायदेशीर नोटीस पाठवल्यानंतर या प्रकरणाला सुरुवात झाली. व्हर्जिनियातील कायद्यानुसार, काही विशिष्ट अटींची पूर्तता झाल्यास एखाद्या व्यक्तीला १५ वर्षांच्या ताब्यानंतर जमिनीवर मालकी हक्क सांगता येतो. याच तरतुदीचा आधार घेत ब्लॅक यांनी संबंधित जमिनीवर दावा केला होता. मात्र, जमिनीचा प्रत्यक्ष ताबा आपल्याकडे असल्याचे तसेच मालकी हक्काच्या विरोधात ताबा घेतल्याचे सिद्ध करण्यात त्यांना अपयश आले.
कनू गांधी आणि शिवा गांधी हे २०१३ मध्ये भारतात परतले होते. त्यांनी दक्षिण गुजरातमध्ये आयुष्याची अखेरची वर्षे घालवली. नोव्हेंबर २०१६ मध्ये सुरतमध्ये कनू गांधी यांचे निधन झाले. त्यांच्या मृत्युपत्रानुसार, त्यांच्या मालमत्तेचे हक्क पत्नी शिवा गांधी यांच्याकडे आले.
२०१८ मध्ये शिवा गांधी यांनी ‘द डॉ. शिवा अँड कनू रामदास मोहनदास गांधी चॅरिटेबल ट्रस्ट’ या धर्मादाय न्यासाची स्थापना केली आणि आपले मृत्युपत्र नोंदवले. २०२० मध्ये त्यांच्या निधनानंतर मृत्युपत्राची अंमलबजावणी करण्यात आली आणि परिमल देसाई यांनी न्यासाचे व्यवस्थापकीय विश्वस्त म्हणून जबाबदारी स्वीकारली. धर्मादाय कार्यासाठी वापर करता यावा, या उद्देशाने शिवा गांधी यांची मालमत्ता आणि आर्थिक संपत्ती न्यासाकडे हस्तांतरित झाली.
व्हर्जिनियातील जमिनीची माहिती मिळाल्यानंतर देसाई यांनी २०२४ मध्ये प्रत्यक्ष त्या ठिकाणी भेट दिली. जमिनीचे सर्वेक्षण करण्यासाठी त्यांनी ४,५०० डॉलर खर्च केले. न्यासाला या जमिनीबाबत कोणताही निर्णय घ्यायचा असल्यास जमिनीचा प्रत्यक्ष ताबा मिळवणे आवश्यक होते. त्यामुळे २०२५ मध्ये त्यांनी अमेरिकी न्यायालयाकडून मृत्युपत्राला कायदेशीर मान्यता मिळवली आणि जमिनीची मालकी न्यासाच्या नावे नोंदवून घेतली.
ब्लॅक यांनी २००८ पासून या जमिनीवर आपला ताबा असल्याचा दावा केला होता. या दाव्याच्या समर्थनार्थ त्यांनी जमिनीवरील पायवाटा, एक लहान निवासस्थान, शिकारीसाठी उभारलेले व्यासपीठ, पाण्याच्या निचऱ्यासाठी बांधलेली रचना आणि इतर सुधारकामांचा उल्लेख केला. तसेच, काही छायाचित्रेही न्यायालयात सादर केली. या दाव्याला आव्हान देण्यासाठी देसाई यांनी अमेरिकेत वकील नियुक्त केले आणि भारतातूनही या प्रकरणाचा पाठपुरावा केला. कायदेशीर लढ्याची दिशा ठरवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचीही मदत घेतल्याचे त्यांनी सांगितले.
८ ते ११ सप्टेंबरदरम्यान झालेल्या अंतिम सुनावणीत देसाई यांनी न्यायालयाला कनू गांधी हे महात्मा गांधी यांचे नातू असल्याची माहिती दिली. कनू गांधी आणि त्यांच्या पत्नीने गांधीवादी विचारांचा प्रसार करण्याचे उद्दिष्ट असलेल्या धर्मादाय न्यासाला आपली मालमत्ता दिल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.
देसाई यांनी सांगितले की, भौगोलिक माहिती प्रणालीच्या नकाशांच्या आधारे संबंधित निवासस्थान १५ वर्षांपासून त्या ठिकाणी असल्याचा दावा सिद्ध होत नसल्याचे दाखवून देता आले. तसेच, २०२० पासून त्यांनी अनेकदा त्या जमिनीला भेट दिली होती. त्यामुळे ब्लॅक यांचा जमिनीवर प्रत्यक्ष ताबा असल्याचा दावा खोडून काढण्यास मदत झाली. याशिवाय, त्या जमिनीवर आणखी एक महिला राहत असल्याचेही समोर आले. त्यामुळे संपूर्ण जमिनीवर केवळ आपलाच ताबा असल्याचा ब्लॅक यांचा दावा चुकीचा होता.
२१ ऑक्टोबर रोजी वॉरेन काउंटी सर्किट न्यायालयाचे न्यायाधीश डॅरिल एल. फंक यांनी देसाई आणि धर्मादाय न्यासाच्या बाजूने निकाल दिला. न्यायालयाने ब्लॅक यांना जमिनीवरील निवासस्थान, शिकारीसाठी उभारलेले व्यासपीठ, शिकारीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या झोपड्या आणि वैयक्तिक वस्तू स्वतःच्या खर्चाने ३० दिवसांच्या आत हटवण्याचे निर्देश दिले. तसेच, जमिनीचा ताबा न्यासाकडे सोपवून यापुढे त्या जमिनीत प्रवेश करू नये किंवा तिच्यावर कोणताही मालकी हक्क बजावू नये, असेही न्यायालयाने स्पष्ट केले.