CJP protest Delhi: दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे कॉकरोच जनता पार्टीच्या (CJP) आंदोलनादरम्यान अर्थतज्ज्ञ ज्यां द्रेज चर्चेत आले आहेत. दिल्ली पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त असतानाही ते आंदोलनस्थळी पोहोचले आणि त्यांनी आंदोलकांना पाठिंबा दिला. विशेष म्हणजे, अनेक जण त्यांना इंग्रज समजतात. मात्र, ते इंग्रज नसून बेल्जियममध्ये जन्मलेले आणि भारताचे नागरिकत्व स्वीकारलेले अर्थतज्ज्ञ आहेत.
ज्यां द्रेज यांचा जन्म युरोपमधील बेल्जियममध्ये झाला. मात्र, गेल्या अनेक दशकांपासून ते भारतात राहून काम करत आहेत. २००२ मध्ये त्यांनी अधिकृतपणे भारतीय नागरिकत्व स्वीकारले. त्यासाठी त्यांनी बेल्जियमचे नागरिकत्व सोडले.
ज्यां द्रेज यांनी दिल्ली स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स आणि रांची विद्यापीठात प्राध्यापक म्हणून काम केले आहे. अर्थशास्त्रज्ञ अमर्त्य सेन यांच्यासोबत त्यांनी गरिबी, भूक, शिक्षण आणि सामाजिक सुरक्षेसारख्या महत्त्वाच्या विषयांवर लेखन केले आहे.
विशेषतः गरीब आणि वंचित लोकांच्या प्रश्नांवर त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला आहे. झारखंडसह देशातील अनेक भागांत त्यांनी सामाजिक हक्क आणि लोकांच्या मूलभूत गरजांसाठी काम केले आहे.
देशातील ग्रामीण भागातील लोकांना रोजगाराची हमी देणाऱ्या महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेच्या (मनरेगा) सुरुवातीच्या संकल्पनेत ज्यां द्रेज यांचे महत्त्वाचे योगदान आहे.
या योजनेच्या सुरुवातीच्या आराखड्याच्या निर्मितीत त्यांनी भूमिका बजावली होती. याशिवाय, केंद्र सरकारच्या तत्कालीन राष्ट्रीय सल्लागार परिषदेचे सदस्य म्हणूनही त्यांनी काम केले आहे. गरिबी, भूक आणि सामाजिक विषमता या प्रश्नांवर अभ्यासपूर्ण भूमिका मांडणारे अर्थतज्ज्ञ म्हणून त्यांची ओळख आहे.
दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे CJP च्या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर पोलिसांनी मोठा बंदोबस्त केला होता. शनिवारी इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर CJP चे संस्थापक अभिजीत दीपके यांच्यासह काही नेत्यांना ताब्यात घेण्यात आले. या घडामोडींनंतर ज्यां द्रेज आंदोलनस्थळी पोहोचले.
पोलिसांचा कडेकोट बंदोबस्त असतानाही ते जंतर-मंतरवर पोहोचल्याने त्यांच्या उपस्थितीची चर्चा सुरू झाली. मात्र, एवढा बंदोबस्त असताना ते जंतर-मंतरवर कसे पोहचले, याबाबत स्पष्ट माहिती समोर आलेली नाही.
ज्यां द्रेज यांनी जंतर-मंतरवरील आंदोलकांना संबोधित करताना लोकशाही अधिकार, मतदानाचा हक्क आणि शांततेत आंदोलन करण्याच्या स्वातंत्र्याचा मुद्दा मांडला. आंदोलनस्थळी पोलिसांचा एवढा मोठा बंदोबस्त असण्याची गरज काय, असा सवालही त्यांनी उपस्थित केला.
CJP चे आंदोलन मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीशी संबंधित आहे. तसेच मतदार यादीच्या विशेष सखोल पुनरावलोकन प्रक्रियेवर म्हणजेच SIR वरही या आंदोलनातून प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.
मतदार यादीतील नोंदी, मतदानाचा अधिकार आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता या मुद्द्यांवर आंदोलकांनी भूमिका मांडली आहे.
या पार्श्वभूमीवर ज्यां द्रेज यांनी आंदोलनाला दिलेला पाठिंबा महत्त्वाचा मानला जात आहे. सामाजिक प्रश्नांवर दीर्घकाळ काम करणाऱ्या एका ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञाने या आंदोलनात सहभाग घेतल्याने लोकशाही अधिकार आणि निवडणूक प्रक्रियेतील उत्तरदायित्व यांबाबतची चर्चा अधिक व्यापक झाली आहे.
ज्यां द्रेज यांची ओळख केवळ अर्थतज्ज्ञ म्हणून नाही, तर गरिबी, शिक्षण, रोजगार आणि सामाजिक न्यायाच्या प्रश्नांवर सातत्याने भूमिका मांडणारे अभ्यासक म्हणूनही आहे. त्यामुळे CJP च्या आंदोलनात त्यांची उपस्थिती लक्ष वेधून घेत आहे.
