मुंबई : कामा रुग्णालयातील मदर मिल्क बँकेत संगीत थेरपीमुळे दूध संकलनात लक्षणीय वाढ झाल्याचे समोर आले आहे. नवजात बालकांना आईचे दूध देणाऱ्या मातांची संख्या कमी होत असतानाही, शांत वातावरणात संगीत ऐकवून दूधदान प्रक्रियेत सकारात्मक बदल दिसून आला आहे. अवघ्या तीन वर्षांत दूध संकलन जवळजवळ दुप्पट झाले आहे.
आईच्या दुधाचे उत्पादन मुख्यत्वे प्रोलॅक्टिन आणि ऑक्सिटोसिन या संप्रेरकांवर अवलंबून असते. प्रोलॅक्टिन दुधाच्या निर्मितीस चालना देते. ऑक्सिटोसिन लेट-डाऊन रिफ्लेक्स नियंत्रित करते. तणाव वाढल्यास शरीरात कोर्टिसोलची पातळी वाढते, ज्यामुळे ऑक्सिटोसिन स्रावावर परिणाम होतो आणि दुधाचा प्रवाह कमी होऊ शकतो. शांत संगीतामुळे तणाव कमी होतो, कोर्टिसोल घटतो आणि ऑक्सिटोसिनचे स्रवण सुधारते. त्यामुळे दुधाचे प्रमाण आणि प्रवाह दोन्ही वाढतात.
संशोधकांच्या निष्कर्षानुसार, मूक आणि शांत संगीत थेरपी शरीरातील नैसर्गिक न्यूरो-हार्मोनल प्रक्रियांना चालना देऊन आईच्या दुधाच्या उत्पादनात वाढ करण्यास प्रभावी ठरते. तणाव दुधाच्या प्रवाहात अडथळा आणतो, तर शांतता आणि विश्रांती त्यात सकारात्मक वाढ घडवतात.
रुग्णालयाचे अधीक्षक डॉ. तुषार पालवे यांनी सांगितले की, जन्मानंतर लगेच मिळणारे जाड, पिवळसर कोलोस्ट्रम बाळासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असते. मात्र काही मातांना वैद्यकीय कारणांमुळे बाळाला दूध देता येत नाही. अशा वेळी रुग्णालयातील मदर मिल्क बँक ही नवजातांसाठी जीवनदायी ठरते.
2023 मध्ये 2,73,070
2024 मध्ये 4,15,661
2025 मध्ये 5,20,918
2023 मध्ये 4,811 असलेली दात्या मातांची संख्या 2024 मध्ये 2,185 आणि 2025 मध्ये 1,646 पर्यंत घटली. जुलै 2024 पासून संगीत थेरपी सुरू केल्यानंतर दूध उत्पादनात स्पष्ट वाढ दिसून आली.
