मळगाव : सगुण मातोडकर
मंगळवारी ३० सप्टेंबर रोजी कुडाळ तालुक्यातील निवजे येथे चक्रीवादळ झाले होते. मात्र सकाळच्या सुमारास सह्याद्रीच्या पट्टघातील निवजे येथील हिरव्यागार डोंगराळ भागावर चक्रीवादळापूर्वी संकेत देणारे शंकूच्या आकारात घोंगावणारे पाण्याच्या बाष्पाचे 'फनेल वादळ' सर्वांच्या उत्सुकतेचे कारण बनले. याला 'फनेल ढग' असेही म्हणतात. याची चर्चा आता स्थानिकांमध्ये सुरू आहे.
निवजे येथे सकाळी सव्वा नऊच्या सुमारास हिरव्यागार डोंगराच्या पायथ्याशी असलेल्या नाल्यातील पाण्याच्या थेंबांचा फवारा अचानकपणे आकाशाच्या दिशेने जोरदार वेगात उंचावर जाऊन घोंगावत राहून 'फनेल' वादळ झाले. हे वादळाचे दृश्य सगळ्यांसाठी अचंबित करणारे होते. त्यानंतर लगेचच काही वेळात त्या ठिकाणी ढगाळ वातावरण होऊन चक्रीवादळ जमिनीवर येऊन धडकले आणि त्यात नुकसानीची आपत्ती ओढवली.
डोंगराळ हिरव्यागार लैंडस्केपवर एक पाण्याच्या बाष्पाचा फनेल ढग तयार झाला. वादळ म्हणजे वादळापासून जमिनीपर्यंत पसरलेला हवेचा एक वेगाने फिरणारा स्तंभ असतो. हा दृश्यमान भाग एक संक्षेपण फनेल होता, जो जमिनीपर्यंत पोहोचू शकतो किंवा पोहोचू शकत नाही. जेव्हा विशिष्ट हवामान परिस्थिती, ज्यामध्ये तापमान विरोधाभास, वाऱ्याचे कातडणे आणि वातावरणातील अस्थिरता यांचा समावेश होतो. सुपरसेल वादळात फिरणारा अपड्राफ्ट निर्माण झाला की तेव्हा चक्रीवादळ निर्माण होते.
फनेल ढग हा एक फिरणाऱ्या वाऱ्याच्या स्तंभाशी संबंधित असलेला घनरूप पाण्याच्या थेंबांचा फनेल-आकाराचा ढग आहे. हा डग मुख्य ढगाच्या (जसे की क्युम्युलोनिम्बस) तळाशी तयार होतो आणि जमिनीला स्पर्श करण्यापूर्वी हवेतच राहतो. फनेल ढग जमिनीला स्पर्श करत नाही,
त्यामुळे तो चक्रीवादळ नसतो, परंतु चक्रीवादळाच्या आधी दिसणारा एक महत्त्वाचा संकेत आहे. फनेल ढगाची वैशिष्ट्ये फनेल ढग शंकूच्या आकाराचा किंवा सुईसारखा दिसतो आणि त्यात पाण्याच्या थेंबांमुळे दृश्यमानता येते. हा ढग मुख्य ढगाच्या खालच्या भागापासून खाली पसरतो. फनेल ढग कधीही जमिनीला स्पर्श करत नाही, कारण तो पाण्याच्या थेंबांचा स्तंभ असतो आणि जर तो जमिनीला स्पर्श करतो, तर त्याला चक्रीवादळ (टॉर्नडो) म्हणतात.
वाऱ्याच्या फिरत्या स्तंभांमुळे (ज्याला अपड्राफ्ट म्हणतात) हे ढग तयार होतात. फनेल ढग दिसणे हे गडगडाटी बादळाच्या तीव्रतेचे लक्षण असू शकते आणि चक्रीवादळ तयार होण्याचा संभाव्य संकेत असू शकते. फनेल ढग हा जमिनीला स्पर्श न करणारा फिरता ढग असतो, जो चक्रीवादळ होण्यापूर्वी हवेत दिसतो. त्यामुळे सह्याद्रीच्या पट्ट्यात निवजे डोंगर कपारीत झालेले फनेल वादळ सर्वांसाठी औत्सुक्याचे ठरले.
