Russia oil production drop : आपला पाश्चात्य शेजारी देश युक्रेनसोबत सुरू असलेल्या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर, रशियाने पहिल्यांदाच जाहीरपणे आपले तेल उत्पादन घटल्याची कबुली दिली आहे. गुरुवारी सेंट पीटर्सबर्ग इंटरनॅशनल इकॉनॉमिक फोरममध्ये पत्रकारांशी बोलताना रशियाचे उपपंतप्रधान अलेक्झांडर नोव्हाक यांनी सांगितले की, सध्याचे तेल उत्पादन वर्षाच्या सुरुवातीच्या तुलनेत कमी आहे; कारण अनेक रिफायनरीजमध्ये (तेल शुद्धीकरण कारखाने) अचानक दुरुस्तीचे काम सुरू आहे. रशियाच्या कोणत्याही उच्चपदस्थ अधिकाऱ्याने देशातील तेल उत्पादन २०२६ मध्ये घटल्याचे स्पष्टपणे मान्य करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. मात्र, त्यांनी याचे मुख्य कारण अनेक रिफायनरीजमधील "अनियोजित दुरुस्ती" (अनिर्धारित मरम्मत) असल्याचे सांगितले आहे.
रशियन उपपंतप्रधानांनी थेट युक्रेनच्या ड्रोन हल्ल्यांचा उल्लेख केला नसला, तरी ही घट युक्रेनने रशियाच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर तीव्र केलेल्या ड्रोन हल्ल्यांच्या दरम्यानच झाली आहे. युक्रेनने अलीकडच्या महिन्यांत सेंट पीटर्सबर्ग ऑइल टर्मिनलसह रशियाच्या अनेक प्रमुख तेल रिफायनरीजना लक्ष्य केले आहे. विशेष म्हणजे, ज्या शहरात आर्थिक परिषदेचे आयोजन करण्यात आले होते, त्याच सेंट पीटर्सबर्गमधील ऑइल टर्मिनलवर १,००० किलोमीटरपेक्षा जास्त अंतर पार करून युक्रेनी ड्रोन्सनी हल्ला केला.
बुधवारी (दि. ३ जून) युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष व्हलोडिमिर झेलेन्स्की म्हणाले होते की, युक्रेनच्या लांब पल्ल्याच्या (लॉन्ग-रेंज) ड्रोनने सेंट पीटर्सबर्गमधील तेल टर्मिनलवर हल्ला केला, ज्यामुळे तिथे मोठी आग लागली. ही घटना घडली तेव्हा हे शहर आपल्या वार्षिक इंटरनॅशनल इकॉनॉमिक फोरमचे यजमानपद भूषवत होते. लक्ष्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी ड्रोनने १,००० किलोमीटरपेक्षा जास्त प्रवास केला होता. याशिवाय, युक्रेनी ड्रोन्सच्या हल्ल्यांमुळे मॉस्को, रियाझान, नॉर्सी (रशियातील चौथी सर्वात मोठी रिफायनरी), सिझरान आणि टुआप्स सारख्या रिफायनरीजमधील कामकाजही ठप्प झाले आहे. एवढेच नाही तर अस्त्राखान आणि पर्म प्रांतातील हल्ल्यांमुळे गॅस आणि तेल प्रक्रिया केंद्रांचेही मोठे नुकसान झाले आहे.
इंटरनॅशनल एनर्जी एजन्सी (IEA) नुसार, एप्रिलमध्ये रशियाचे कच्चे तेल (क्रूड ऑइल) उत्पादन मागील वर्षाच्या तुलनेत दररोज ४,६०,००० बॅरलने घटून दररोज सुमारे ८.८ दशलक्ष (८८ लाख) बॅरलवर आले आहे. रिफायनरीजमधील कामकाज प्रभावित झाल्यामुळे, रशियाला आता आपले कच्चे तेल आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत पाठवणे भाग पडत आहे. यामुळे मे महिन्यात कच्च्या तेलाच्या निर्यातीत १५% वाढ झाली आहे. उल्लेखनीय आहे की, रशियाच्या बजेटचा सुमारे एक पंचमांश (१/५) भाग तेल आणि वायू महसुलातून येतो. मे महिन्यात जगभरात तेल आणि वायूच्या किमती वाढल्यामुळे रशियाच्या महसुलात वार्षिक आधारावर ३२.४% वाढ झाली असली, तरी एप्रिलच्या तुलनेत त्यात २०.७% ची घट नोंदवली गेली आहे.
युक्रेनचे म्हणणे आहे की या हल्ल्यांचा उद्देश रशियाच्या युद्ध तयारीसाठी आवश्यक असणारे तेल उत्पादन आणि शस्त्रनिर्मिती विस्कळीत करणे हा आहे. नोव्हाक यांनी आश्वासन दिले आहे की, रिफायनरीज पूर्णपणे सुरू होताच उत्पादन पुन्हा जुन्या पातळीवर येईल. परंतु तोपर्यंत, युक्रेनचे हे 'लॉन्ग-रेंज' ड्रोन हल्ले रशियाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा मानल्या जाणाऱ्या तेल क्षेत्रासाठी मोठे आव्हान उभे करून गेले आहेत. युक्रेनी ड्रोन हल्ल्यांमुळे केवळ रिफायनरीजच नाही, तर तेम्रियुक बंदर, यारोस्लाव इंधन साठवणूक केंद्र, प्रिमोर्स्क तेल निर्यात केंद्र, प्रिमोर्स्कला पुरवठा करणारे ट्रान्सनेफ्ट पंपिंग स्टेशन, समारा तेल प्रेषण केंद्र आणि काळ्या समुद्राच्या किनारपट्टीवर असलेले शेशखारिस तेल टर्मिनल येथेही आगी लागल्या आहेत.
रशियाच्या तेल उत्पादनातील या घटीचा परिणाम भारतावरही होणार हे स्पष्ट आहे. भारत अजूनही रशियाकडूनच सर्वात जास्त तेल खरेदी करतो. मे २०२६ ची आकडेवारी पाहिल्यास, भारताला तेल पुरवठा करणाऱ्या पहिल्या पाच देशांमध्ये रशिया पहिल्या क्रमांकावर कायम आहे, जिथून दररोज १,९६६,००० (१९.६६ लाख) बॅरल तेलाचा पुरवठा होत आहे. या काळात रशियाने भारताला दुसऱ्या क्रमांकावर असलेल्या युएईच्या (UAE) तुलनेत ३.५ पट अधिक कच्चे तेल पुरवले आहे. व्हेनेझुएला हा भारताच्या कच्च्या तेलाच्या आयातीमध्ये प्रमुख पुरवठादार म्हणून परतला आहे, तर अमेरिका (US) अजूनही पहिल्या ५ पुरवठादारांमध्ये स्थान मिळवू शकलेला नाही. पहिल्या पाच पुरवठादारांमध्ये दुसऱ्या क्रमांकावर युएई (UAE), तिसऱ्या क्रमांकावर सौदी अरेबिया, चौथ्या क्रमांकावर ब्राझील आणि पाचव्या क्रमांकावर व्हेनेझुएलाने आहे.
