Iran Israel war impact on India
नवी दिल्ली: इराण आणि इस्रायलमध्ये सुरू झालेल्या युद्धामुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत तणाव वाढला आहे. भारत आणि इराणमधील व्यापार खूप मोठा नसून तो प्रामुख्याने औषधे आणि फळांपुरता मर्यादित आहे. त्यामुळे सध्याच्या तणावाचा दोन्ही देशांमधील व्यापारावर थेट मोठा परिणाम होण्याची शक्यता कमी आहे आणि भारतीय अर्थव्यवस्थेवरही याचा मर्यादित परिणाम होऊ शकतो. मात्र, दुसरीकडे इस्रायलसोबतच्या व्यापारावर परिणाम होऊ शकतो.
गेल्या आर्थिक वर्षात (२०२४-२५) भारत आणि इराणमध्ये १६८ कोटी डॉलरचा व्यापार झाला, जो भारताच्या एकूण द्विपक्षीय व्यापाराच्या (१.७४ लाख कोटी डॉलर) केवळ ०.०१% आहे. सुमारे सहा वर्षांपूर्वी (२०१८-१९) दोन्ही देशांमध्ये १७०३ कोटी डॉलर व्यापार झाला होता. या व्यापारात झालेली मोठी घट प्रामुख्याने अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे इराणकडून होणाऱ्या कच्च्या तेलाच्या आयातीत झालेल्या कपातीमुळे आहे.
२०२४-२५ च्या आकडेवारीनुसार, इराणमधून भारतात ४४ कोटी डॉलरचा माल आला, तर भारताने इराणला १२४ कोटी डॉलरचे साहित्य पाठवले. भारताची इराणला होणारी मुख्य निर्यात बासमती तांदूळ, चहा, साखर, ताजी फळे आणि औषधे होती, तर सफरचंद, पिस्ता, खजूर आणि किवी तेथून आयात केले जात होते.
युद्धाचा इराणशी व्यापार संबंधांवर परिणाम होत नसला तरी, इस्रायलशी भारताच्या वाढत्या व्यापारावर परिणाम होऊ शकतो. गेल्या दशकात, संरक्षण आणि उच्च-तंत्रज्ञान उपकरणांच्या शिपमेंटद्वारे भारताची इस्रायलला होणारी निर्यात २१% ने वाढली आहे. इस्रायलकडून शस्त्रास्त्रे आणि दारूगोळा खरेदी २०१३ च्या आर्थिक वर्षातील अंदाजे १ दशलक्ष डॉलर्सवरून २०२४ च्या आर्थिक वर्षात १०४ दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचली. या काळात, भारताने इस्रायलकडून विमाने, अंतराळयान आणि संबंधित घटकांची आयातही ३१.८ दशलक्ष डॉलर्सवरून १९३ दशलक्ष डॉलर्सवर पोहोचली. हे दोन्ही देशांमधील वाढत्या धोरणात्मक सहकार्याचे संकेत देते.
द्विपक्षीय करारांव्यतिरिक्त, मध्य पूर्वेतील तणावाचा जागतिक परिणाम होऊ शकतो. आशिया आणि युरोपला जोडणारा एक महत्त्वाचा मार्ग असलेल्या रेड सी कॉरिडॉरमधील समस्या मालवाहतूक आणि विमा खर्च वाढवू शकतात. वाढत्या लॉजिस्टिक्स खर्चाचा परिणाम भारताच्या पाश्चात्य देशांना होणाऱ्या निर्यातीवरही होऊ शकतो, ज्यामुळे भारताचा ऊर्जा आणि मध्यवर्ती वस्तूंच्या आयातीवरील खर्च वाढू शकतो. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद झाल्यामुळे भारतावर लक्षणीय परिणाम होऊ शकतो, कारण भारताच्या मासिक कच्च्या तेलाच्या आयातीपैकी अर्धा भाग या मार्गाने येतो.
