Bank of Baroda Data Leak Explained: आजच्या डिजिटल युगात बँकिंगची बहुतांश कामे मोबाईल आणि इंटरनेटवरून केली जातात. त्यामुळे बँकेचा डेटा लीक झाल्याची बातमी आली की अनेक ग्राहकांच्या मनात भीती निर्माण होते. अलीकडे बँक ऑफ बडोदाचा काही डेटा लीक झाल्याची माहिती समोर आल्यानंतर अनेक ग्राहकांमध्ये चिंता वाढली आहे.
सोशल मीडियावर ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती, कर्जाची कागदपत्रे आणि ओळखपत्रांच्या प्रती इंटरनेटवर फिरत असल्याचे दावे केले जात आहेत. पण याचा अर्थ तुमच्या बँक खात्यातील पैसे बुडणार आहेत का? तुम्ही लगेच खाते बंद करावे का? की ही केवळ अफवा आहे? चला, हा संपूर्ण विषय समजून घेऊया.
बँक ऑफ बडोदाचा काही डेटा इंटरनेटवर लीक झाल्याचा दावा करण्यात आला आहे. काही हॅकरने या हल्ल्याची जबाबदारी घेतल्याचेही वृत्त आहे. या लीकमध्ये ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती, बचत खाते किंवा चालू खात्याशी संबंधित काही कागदपत्रे, कर्जाचे अर्ज आणि ओळखपत्रांच्या प्रती असू शकतात, अशी चर्चा सुरू आहे. मात्र यामुळे अनेकांना वाटू लागले की आता त्यांच्या खात्यातील पैसेही चोरीला जाऊ शकतात. प्रत्यक्षात ही भीती पूर्णपणे खरी नाही.
बँक ऑफ बडोदाने या प्रकरणावर स्पष्टीकरण देत सांगितले की मुख्य बँकिंग प्रणाली (Core Banking System) हॅक झालेली नाही. याचा अर्थ, ज्या प्रणालीद्वारे तुमचे पैसे जमा होतात, पैसे पाठवले जातात किंवा खात्यातील व्यवहार होतात ती प्रणाली सुरक्षित आहे.
बँकेच्या माहितीनुसार, एका कर्मचाऱ्याचे ई-मेल खाते हॅक झाल्यामुळे काही माहिती बाहेर गेली असण्याची शक्यता आहे. ही बाब लक्षात आल्यानंतर संबंधित खाते सुरक्षित करण्यात आले असून सरकारी सायबर सुरक्षा संस्थांच्या मदतीने फॉरेन्सिक तपास सुरू आहे.
अजिबात नाही. डेटा लीक आणि बँक खाते हॅक होणे या दोन पूर्णपणे वेगळ्या गोष्टी आहेत. जर एखाद्या व्यक्तीकडे तुमचे नाव, पत्ता, आधार क्रमांक किंवा पॅन क्रमांक असला तरी त्यावरून तो तुमच्या खात्यातील पैसे काढू शकत नाही.
पैसे काढण्यासाठी किंवा ऑनलाइन व्यवहार करण्यासाठी पुढील माहिती आवश्यक असते.
नेट बँकिंगचा पासवर्ड
यूपीआय पिन
डेबिट किंवा क्रेडिट कार्डचा CVV
मोबाईलवर येणारा OTP
काही व्यवहारांसाठी बायोमेट्रिक पडताळणी
डेटा लीकमध्ये ही गोपनीय माहिती सहसा उपलब्ध नसते. त्यामुळे डेटा लीक झाल्यामुळे थेट तुमच्या खात्यातून पैसे निघतील, असे समजणे चुकीचे आहे.
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, सर्वात मोठा धोका डेटा लीक नसून त्यानंतर होणाऱ्या फसवणुकीचा आहे. समजा एखाद्या फसवणूक करणाऱ्या व्यक्तीकडे तुमचे नाव, मोबाईल क्रमांक आणि बँकेचे नाव पोहोचले. तो तुम्हाला फोन करून म्हणू शकतो, "मी बँक ऑफ बडोदाच्या सुरक्षा विभागातून बोलत आहे.
तुमचे खाते सुरक्षित ठेवण्यासाठी OTP सांगा." अनेकांना फोनवरील व्यक्ती खरी वाटते आणि ते OTP सांगतात. याच क्षणी फसवणूक होते. म्हणून लक्षात ठेवा... बँकेचा कोणताही अधिकारी फोन, SMS, WhatsApp किंवा ई-मेलद्वारे कधीही OTP, UPI PIN, CVV किंवा नेट बँकिंग पासवर्ड विचारत नाही.
सध्या उपलब्ध माहितीनुसार बँकेची व्यवहार प्रणाली सुरक्षित असल्याचा दावा बँकेने केला आहे. त्यामुळे केवळ डेटा लीक झाल्यामुळे तुमच्या खात्यातील पैसे धोक्यात आले आहेत, असे म्हणता येणार नाही.
याशिवाय भारतात DICGC (Deposit Insurance and Credit Guarantee Corporation) या योजनेअंतर्गत प्रत्येक ठेवीदाराच्या ₹5 लाखांपर्यंतच्या ठेवींना विमा संरक्षण मिळते. मात्र हे संरक्षण बँक अपयशी ठरल्यास लागू होते; डेटा लीकशी त्याचा थेट संबंध नाही.
नेट बँकिंग आणि मोबाईल बँकिंगचा पासवर्ड तातडीने बदला. जर तोच पासवर्ड इतर वेबसाइटवर वापरत असाल तर तोही बदला.
SMS आणि ई-मेल अलर्ट सुरू असतील तर प्रत्येक व्यवहाराची माहिती लगेच मिळते. अनोळखी व्यवहार दिसताच त्वरित बँकेशी संपर्क साधा.
"KYC अपडेट करा", "खाते बंद होणार आहे", "बँक खाते ब्लॉक झाले आहे" अशा मेसेज लिंकवर क्लिक करू नका. नेहमी बँकेच्या अधिकृत वेबसाइट किंवा अॅपमधूनच लॉगिन करा.
तुमचा आधार क्रमांक लीक झाल्याची भीती वाटत असेल तर UIDAI च्या वेबसाइटवर किंवा mAadhaar अॅपमध्ये जाऊन बायोमेट्रिक लॉक करा. यामुळे फिंगरप्रिंटचा गैरवापर होण्याची शक्यता कमी होते.
तुमच्या नावावर कोणते नवीन कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड काढले गेले आहे का, हे वेळोवेळी CIBIL किंवा इतर क्रेडिट रिपोर्टद्वारे तपासा.
जर खात्यात अनोळखी व्यवहार दिसला तर त्वरित:
बँकेच्या ग्राहक सेवा केंद्राशी संपर्क साधा.
राष्ट्रीय सायबर क्राइम पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
1930 या सायबर हेल्पलाइनवर फोन करा.
वेळेवर तक्रार केल्यास नुकसान टाळण्याची शक्यता वाढते.
नाही. फक्त डेटा लीकची बातमी ऐकून खाते बंद करण्याची घाई करू नका. तज्ज्ञांच्या मते, अशा वेळी घाबरण्यापेक्षा सावध राहणे अधिक महत्त्वाचे आहे. पासवर्ड बदला, व्यवहारांवर लक्ष ठेवा, OTP कोणालाही सांगू नका आणि फक्त अधिकृत बँकिंग अॅप किंवा वेबसाइटच वापरा.
बँक ऑफ बडोदाच्या डेटा लीकच्या वृत्तामुळे ग्राहकांमध्ये चिंता निर्माण झाली असली तरी डेटा लीक म्हणजे तुमचे बँक खाते हॅक झाले, असा त्याचा अर्थ होत नाही. सध्या उपलब्ध माहितीनुसार बँकेची मुख्य व्यवहार प्रणाली सुरक्षित असल्याचे बँकेने स्पष्ट केले आहे.
मात्र अशा घटनांनंतर सायबर फसवणुकीचे प्रयत्न वाढू शकतात. त्यामुळे कोणत्याही फोन, मेसेज किंवा ई-मेलवर सहज विश्वास ठेवू नका. OTP, UPI PIN, CVV किंवा पासवर्ड कधीही कोणालाही सांगू नका. थोडीशी सावधगिरी बाळगल्यास तुमचे खाते आणि तुमचे पैसे दोन्ही सुरक्षित राहू शकतात.
