FIFA World Cup 2026 Explainer: फिफा फुटबॉल वर्ल्डकप २०२६ अवघ्या एका महिन्यावर आला आहे. यंदाच्या फिफा वर्ल्डकपवर तिकीटाचे उच्च दर, अमेरिकेतील राजकीय वातावरण आणि इराण युएस युद्धाच्या ढगांची सावली पडली आहे.
यंदाचा फिफा वर्ल्डकप हा तीन देशात होणार आहे. कॅनडा, मॅक्सिको आणि अमेरिका या तीन देशात यंदाच्या वर्ल्डकपचे सामने आयोजित करण्यात येणार आहेत. चला तर मग या वर्ल्डकपचे व्हेन्यू पासून तिकीटाच्या दरापर्यंतची सर्व माहिती जाणून घेऊयात.
एकूण संघ: ४८ (या आवृत्तीत प्रथमच ४८ संघ सहभागी होत आहेत).
गटांची संख्या: १२ गट (प्रत्येक गटात ४ संघ).
अधिक संघांमुळे नवीन देशांना संधी मिळेल, मात्र साखळी फेरीतील चुरस काहीशी कमी होऊ शकते.
A - मेक्सिको, दक्षिण आफ्रिका, मोरोक्को, कतार
B - कॅनडा, बोस्निया-हर्झगोव्हिना, दक्षिण कोरिया, हैती
C - ब्राझील, चेक प्रजासत्ताक, स्वित्झर्लंड, स्कॉटलंड
D - अमेरिका, पॅराग्वे, ऑस्ट्रेलिया, तुर्की
E - अर्जेंटिना, अल्जेरिया, ऑस्ट्रिया, जॉर्डन
F - जर्मनी, कुराकाओ, आयव्हरी कोस्ट, इक्वाडोर
G - बेल्जियम, इजिप्त, सेनेगल, इराण
H - स्पेन, केप वर्दे,सौदी अरेबिया, इराक
I - फ्रान्स, न्यूझीलंड, उरुग्वे, नॉर्वे
J - इंग्लंड, क्रोएशिया, घाना, पनामा
K - पोर्तुगाल, डीआर काँगो, उझबेकिस्तान, कोलंबिया
L - नेदरलँड्स, जपान, स्वीडन, ट्युनिशिया
११ ते २७ जून: साखळी फेरी (Group Stage)
२८ जून ते ३ जुलै: ३२ संघांची फेरी (Round of 32)
४ ते ७ जुलै: १६ संघांची फेरी (Round of 16)
९ ते ११ जुलै: उपांत्यपूर्व फेरी (Quarterfinals)
१४ ते १५ जुलै: उपांत्य फेरी (Semifinals)
१८ जुलै: तिसऱ्या क्रमांकासाठीचा सामना
१९ जुलै: अंतिम सामना (Final Match)
यांदाच्या फिफा वर्ल्डकपमध्ये वापरण्यात येणाऱ्या फुटबॉलला ट्रायोंडा असं नाव देण्यात आलं आहे. स्पॅनिशममध्ये या शब्दाचा अर्थ तीन लाटा असा होतो. फिफा वर्ल्डकपच्या इतिहासात पहिल्यांदाच तीन देशात स्पर्धेचे आयोजन होणार आहे. या चेंडूवरील डिझाईनमध्ये कॅनडाच्या खास, मेपल लीफ, मेक्सिकोच्या ईगल आणि अमेरिकेच्या स्टार्सचा समावेश करण्यात आला आहे. या चेंडूत सेन्सर असणार आहे जो व्हिडिओ असिस्टंट रेफ्री (VAR) साठी डेटा सेंड करणार आहे.
खास फुटबॉलचा इतिहास
१९३० - उरुग्वे (T-model): हा चेंडू तपकिरी लेदरचा (कातड्याचा) होता आणि त्यामध्ये काढता येण्याजोगा एअर चेंबर (हवेचा कप्पा) होता.
१९७० - मेक्सिको (Telstar): पहिल्यांदाच टेलिव्हिजनवर प्रक्षेपित होणाऱ्या विश्वचषकासाठी ३२ काळ्या आणि पांढऱ्या पट्ट्यांचा (panels) हा चेंडू अधिक स्पष्ट दिसणारा होता.
२००२ - दक्षिण कोरिया आणि जपान (Fevernova): अनेक दशकांपासून चालत आलेल्या 'टँगो' (Tango) डिझाइनमध्ये या चेंडूमुळे मोठा बदल झाला.
२००६ - जर्मनी (Teamgeist): हा विश्वचषकातील पहिला असा चेंडू होता ज्याला एकही टाका (stitch) नव्हता.
२०१० - दक्षिण आफ्रिका (Jabulani): हा सर्वात वादग्रस्त चेंडू ठरला; हवेतील त्याच्या अनपेक्षित हालचालीमुळे (unpredictable movement) यावर मोठी टीका झाली होती.
२०१४ - ब्राझील (Brazuca): पावसाच्या वातावरणात उत्तम कामगिरी करण्यासाठी यामध्ये सहा 'हीट-सील्ड' (उष्णतेने जोडलेले) पट्टे वापरण्यात आले होते.
२०१८ - रशिया (Telstar 18): हवेमध्ये चेंडूला अधिक स्थिरता मिळावी यासाठी यामध्ये पट्ट्यांचा (panels) एक नवीन आकार वापरला गेला होता.
२०२२ - कतार (Al Rihla): व्हिडिओ रेफरींना मदत करण्यासाठी 'कनेक्टेड बॉल टेक्नॉलॉजी' आणि सेन्सर्सचा वापर करण्यात आलेला हा पहिलाच चेंडू होता.
तिकिटांच्या गगनचुंबी किमतींमुळे चाहत्यांमध्ये तीव्र संताप व्यक्त होत असून, फिफा प्रमुख गियानी इन्फँटिनो यांना जनरोषाला सामोरे जावे लागत आहे. 'फुटबॉल सपोर्टर्स युरोप' या संघटनेने या किमतींना "लूट" आणि "मोठा विश्वासघात" असे संबोधले आहे.
न्यू जर्सी: येथील अंतिम सामन्याच्या सर्वात महागड्या तिकिटाची मूळ किंमत ३२,९७० डॉलर्स इतकी आहे, तर २०२२ च्या फायनलमध्ये ही किंमत केवळ १,६०० डॉलर्स होती.
प्रसारण हक्कांच्या वादा मुळे भारतातील कोट्यवधी चाहते विश्वचषक पाहण्यापासून मुकण्याची शक्यता आहे. रिलायन्स-डिस्ने संयुक्त उपक्रमाने २० दशलक्ष डॉलर्सची बोली लावली आहे, जी फिफाच्या (FIFA) अपेक्षेपेक्षा खूपच कमी असल्याने फिफाने ती नाकारली आहे. सोनीने देखील चर्चा केली, परंतु अधिकृत सूत्रांनुसार त्यांनी हक्कांसाठी कोणतीही बोली न लावण्याचा निर्णय घेतला आहे.
पश्चिम आशियातील युद्धामुळे इराणच्या सहभागाबाबत अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. विश्वचषक इतिहासात पहिल्यांदाच यजमान देश (अमेरिका) आणि सहभागी देश (इराण) यांच्यात स्पर्धेपूर्वी लष्करी संघर्ष पाहायला मिळत आहे. ट्रम्प यांनी इराणला त्यांच्या "सुरक्षेसाठी" स्पर्धेतून माघार घेण्यास सुचवले आहे.
मात्र, फिफा प्रमुख इन्फँटिनो हे इराणच्या सहभागावर ठाम आहेत. इराणचे सामने अमेरिकेतून मेक्सिकोला हलवण्याचा प्रस्ताव फिफाने फेटाळून लावला आहे.
बहिष्काराची भीती
अमेरिकेतील सध्याच्या राजकीय वातावरणामुळे स्पर्धेवर 'भीती आणि बहिष्काराचे' सावट असल्याचे मानवाधिकार संघटनांचे म्हणणे आहे.
ट्रम्प प्रशासनाचे इमिग्रेशन (Immigration), निदर्शने आणि प्रेस स्वातंत्र्यावरील निर्बंध यामुळे स्पर्धेच्या प्रतिमेवर परिणाम होऊ शकतो, असे टीकाकारांचे मत आहे.