पेंटागॉनचा रिपोर्ट आणि युद्धग्रस्त भागातील अमेरिकन तळांवरील विध्वंसाची माध्यमांमधील धक्कादायक छायाचित्रांमुळे अमेरिकेने मागील सहा महिने दडपलेले वास्तव समोर आणले आहे.
US Iran war cost : "या देशाला काही तासांमध्ये चिरडून टाकू, जगाच्या नकाशावरून त्याचे नाव कायमस्वरूपी नष्ट करू", अशा आविर्भावात अमेरिकेच्या नेतृत्वाने इराणवर भीषण हल्ला केला. या युद्धाचा निकाल काही तासांत किंवा दिवसांत लागेल, असा अंदाज काही युद्ध विश्लेषकांनी व्यक्त केला होता. मात्र आता सहा महिन्यांहून अधिक काळ लोटला आहे. अमेरिका अजूनही या युद्धाच्या जाळ्यात अडकली आहे. याचा मोठा आर्थिक फटका या देशाला बसला आहे. आकड्यांमध्ये मोजायचे झाले तर तब्बल ३३.४ अब्ज डॉलर्स (भारतीय चलनात सुमारे ३.२० लाख कोटी रुपये), अशी माहिती पेंटागॉनच्या (अमेरिकेच्या संरक्षण विभागाचे मुख्यालय) रिपोर्टमधून उघड झाली आहे. पेंटागॉनचा रिपोर्ट आणि युद्धग्रस्त भागातील अमेरिकन तळांवरील विध्वंसाची धक्कादायक छायाचित्रे अधिकृत निवेदनांमध्ये दडपलेले वास्तवच समोर आणत असल्याचे 'सीबीएस न्यूज'च्या रिपोर्टमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.
'ऑपरेशन एपिक फ्युरी'बाबत काँग्रेसच्या (अमेरिकन संसदेच्या) आदेशानुसार पेंटागॉनच्या महानिरीक्षकांनी (IG) घेतलेल्या पहिल्या आढाव्यानुसार, २९ जूनपर्यंत अमेरिकेचा इराण युद्धावरील खर्च हा ३३.४ अब्ज डॉलर्स इतका झाला आहे: यात २२.३ अब्ज डॉलर्सचा दारूगोळा वापर, लष्करी मोहिमेच्या अंमलबजावणीसाठी ७.४ अब्ज डॉलर्सचा अतिरिक्त खर्च आणि ३.७ अब्ज डॉलर्सच्या उपकरणांचे नुकसान यांचा समावेश आहे.
इराणविरुद्धच्या युद्धात अमेरिकेचेही मोठे नुकसान झाले आहे. यामध्ये डझनभर विमाने आणि ड्रोनचा समावेश आहे; त्यातील काहींच्या अवशेषांची छायाचित्रे 'सीबीएस न्यूज'ला प्रत्यक्ष घटनास्थळी असलेल्या अज्ञात कर्मचाऱ्यांकडून मिळाल्याचे आपल्या वृत्तात नमूद केले आहे. ही छायाचित्रे दर्शवतात की, इराणच्या क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांमुळे पश्चिम आशियातील अमेरिकन दलांचे सार्वजनिकरीत्या मान्य केल्यापेक्षा कितीतरी अधिक नुकसान झाले आहे. हे सर्व घडत असतानाही, युद्धात इराणची मोठी हानी झाली आहे. मात्र युद्ध सुरू ठेवण्याची क्षमता त्यांच्याकडे अजूनही कायम असल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
पेंटागॉनच्या अहवालात स्पष्ट करण्यात आले आहे की, इराणच्या हल्ल्यांमुळे कुवेत, बहरीन, कतार, संयुक्त अरब अमिराती (UAE), सौदी अरेबिया, इराक, ओमान आणि जॉर्डन येथील अमेरिकन तळांवरील शेकडो इमारती आणि संरचनांचे नुकसान झाले किंवा त्या नष्ट झाल्या आहेत. नुकसानीमध्ये सुविधांच्या दुरुस्तीचा खर्च यात समाविष्ट केलेला नाही. कारण याच्या पुनर्बांधणीबाबत पेंटागॉनने कोणताही निर्णय घेतलेला नाही. याच खर्चाबाबत यजमान देशांशी विभागणीचाही ठोस निर्णय घेण्यात आलेला नाही.
एकीकडे अमेरिकेत 'मेक अमेरिका ग्रेट अगेन' (MAGA) गटातील काही घटकांकडून पूर्णपणे युद्धविरामाची मागणी जोर धरत असतानाच इराण युद्धात अमेरिकेचे झालेल्या नुकसानीची माहिती समोर आली आहे. 'सीबीएस'ने महानिरीक्षकांच्या अहवालातील दाव्यांना पुष्टी देणारी काही छायाचित्रे जाहीर केली आहेत. सैनिकी नियमांमुळे नाव न सांगण्याच्या अटीवर, सध्या सेवेत असलेल्या सैनिकांनी ही चित्रे दिली आहेत. यामध्ये कुवेतच्या 'कॅम्प बुहरिंग' आणि 'कॅम्प आरिफजान' येथील उद्ध्वस्त इमारती व गाड्या दिसत आहेत. तसेच, सौदी अरेबियातील 'प्रिन्स सुलतान' हवाई तळावर हल्ल्यात मोठे नुकसान झालेले 'बोईंग ई-३ सेंट्री' विमान स्पष्टपणे दिसत आहे.
"आमच्या तळांचे मोठे नुकसान झाले आहे, अमेरिकन जनतेला माहिती देण्यात आलेली नाही," असेही एका लष्करी जवानाने 'सीबीएस'शी बोलताना स्पष्ट केले. संरक्षण यंत्रणा भेदून आत आलेल्या क्षेपणास्त्रांना पेंटागॉनने 'स्क्विर्टर्स' असे संबोधले होते; याचा संदर्भ देत एका जवानाने वास्तव मांडले की, "आम्ही डोळे मिटून उभे आहोत आणि आम्हाला थेट तोंडावर ठोसे बसत आहेत."
अमेरिकेने २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी इराणवर हल्ला केला. यानंतर जुलैमध्ये संरक्षण मंत्री पीट हेगसेथ काँग्रेसकडे ६७ अब्ज डॉलर्सच्या अतिरिक्त निधीची मागणी करत होते. तसेच अतिरिक्त निधीशिवाय पेंटागॉनला "गंभीर तुटवड्याचा" सामना करावा लागू शकतो, सैनिकांचे वेतन, उपकरणे व शस्त्रास्त्रांची पुनर्पूर्ती आणि जागतिक मोहिमा सुरू ठेवण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो, असा इशारा त्यांनी दिला होता. इराण युद्धामुळे अमेरिकेचा केवळ दारूगोळाच खर्च झाला नाही, तर आणीबाणीच्या काळात राखीव साठ्यात तुटवडा आला आहे. संरक्षण क्षेत्रातील उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी प्रदीर्घ कालावधी लागतो, या वास्तवावरही पेंटागॉनच्या रिपोर्टमधून बोट ठेवण्यात आले आहे.
इराण युद्ध सातव्या महिन्यात प्रवेश करत असतानाच अमेरिकेचे लक्ष इतर गोष्टींकडेही वेधले जात आहे; व्हाईट हाऊस आता नोव्हेंबरमधील मध्यावधी निवडणुकांनंतर हे युद्ध संपवण्याबाबत चर्चा करत आहे. दुसरीकडे, काँग्रेसकडूनही या संघर्षाच्या सातत्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. कारण इराणचे मित्रपक्ष असलेल्या हुथी बंडखोरांनी मोर्चा या मोक्याच्या बंदरावर ताबा मिळवला आहे. यामुळे 'स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ'नंतर सागरी मार्गावरील आणखी एका अत्यंत महत्त्वाच्या मार्गावर धोका निर्माण झाल्याने आता सात महिन्यांच्या अमेरिकन लष्करी सामर्थ्यावरच प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे.
इराणविरुद्धचा लढा अमेरिकेच्या लष्करी सामर्थ्याचा ऱ्हास नाही; पण एकेकाळी जाहिरात केल्याप्रमाणे आता या युद्धात झालेला खर्च हा चर्चेचा विषय आहे. लष्कराच्या कारवाईची खूप प्रशंसा केली जात होती, ते इराणचे प्रचंड नुकसान करत आहे, पण अमेरिका स्वतः अब्जावधी डॉलर्सचे नुकसान सोसत आहे, मौल्यवान दारूगोळा वापरत आहे आणि महासत्तांच्या स्पर्धेसाठी आवश्यक असलेली आपली संरक्षण क्षमता पुन्हा मजबूत करण्यासाठी धडपड सुरू आहे.
अमेरिकेच्या संसदेत इराणमधील युद्ध थांबवण्यासाठी आतापर्यंत तीन वेळा मतदान झाले असून एका ठरावाला मंजुरीही मिळाली आहे. मात्र, याआधीचे सर्व प्रयत्न अपयशी ठरले होते, कारण कोणताही ठराव अद्याप राष्ट्राध्यक्षांपर्यंत पोहोचलेलाच नाही. जर हा ठराव राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्याकडे गेला, तर ते त्यावर आपला नकाराधिकार (व्हिटो) वापरून तो रद्द करतील, असे मानले जात आहे.