India LNG Imports: हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील (Strait of Hormuz) संघर्षामुळे कतारमधून येणाऱ्या LNG पुरवठ्यावर मोठा परिणाम झाला असला, तरी भारताने वेळेवर पर्यायी स्रोतांचा वापर करून एलएनजी आयात वाढवली आहे. अमेरिका, नायजेरिया, ओमान आणि अंगोला येथून झालेल्या पुरवठ्यामुळे भारताची मे ते जुलै 2026 या कालावधीत एलएनजी आयात मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे.
कमोडिटी मार्केट विश्लेषण संस्था Kpler च्या जहाज वाहतूक (Ship Tracking) आकडेवारीनुसार, मार्च आणि एप्रिलमध्ये एलएनजी आयातीत जवळपास 13 टक्क्यांची घट झाली होती. मात्र, त्यानंतर भारताने विविध देशांकडून पुरवठा वाढवल्यामुळे मे-जुलै 2026 या कालावधीत एलएनजी आयात 15.4 टक्क्यांनी वाढून 7.08 दशलक्ष टनांवर पोहोचली.
या तीन महिन्यांच्या कालावधीत भारतासाठी एलएनजीचा सर्वात मोठा पुरवठादार अमेरिका ठरला.
पुरवठ्याचे प्रमाण:
अमेरिका – 2.19 दशलक्ष टन
नायजेरिया – 1.31 दशलक्ष टन
ओमान – 1.22 दशलक्ष टन
अंगोला – 0.80 दशलक्ष टन
अमेरिकेकडून होणाऱ्या एलएनजी पुरवठ्यात 252.8 टक्क्यांची वाढ, तर ओमानकडून 340.9 टक्क्यांची वाढ झाली. नायजेरिया आणि अंगोलाकडूनही अनुक्रमे 123.8 टक्के आणि 71.3 टक्के अधिक एलएनजी भारतात आला.
हॉर्मुझ सामुद्रधुनीतील संघर्षाचा सर्वाधिक फटका भारताच्या पारंपरिक पुरवठादार कतारला बसला.
कतारकडून एलएनजी आयात 91.3 टक्क्यांनी घसरून फक्त 0.23 दशलक्ष टन झाली.
यूएईकडून होणारी आयातही 34.4 टक्क्यांनी घटून 0.55 दशलक्ष टन झाली.
जून आणि जुलै महिन्यात यूएईने काही प्रमाणात पुरवठा पुन्हा सुरू केला.
भारताच्या नैसर्गिक वायूच्या एकूण गरजेपैकी सुमारे 50 टक्के गरज एलएनजी आयातीद्वारे पूर्ण होते. यातील जवळपास 60 टक्के आयात हॉर्मुझ सामुद्रधुनीमार्गे होत होती.
या वायूचा वापर प्रामुख्याने:
शहर गॅस वितरण (CGD)
खत उद्योग
वीज निर्मिती
सिरेमिक उद्योग
या क्षेत्रांमध्ये केला जातो.
हॉर्मुझ संकटामुळे जागतिक बाजारात एलएनजीचे दर मोठ्या प्रमाणात वाढले. अनेक देशांनी महागाईमुळे आयात कमी केली. मात्र, भारताने किंमतीपेक्षा पुरवठ्याला प्राधान्य देत आवश्यक एलएनजी आयात सुरू ठेवली.
विशेषतः शहर गॅस वितरण, खत उद्योग, वीज निर्मिती आणि सिरेमिक क्षेत्रातील वाढत्या मागणीमुळे भारताने आयात कायम ठेवली.
Kpler च्या विश्लेषक सोनल रंजन यांच्या मते, हॉर्मुझ परिसरातील संकट कायम राहिल्यास आशियातील स्पॉट एलएनजीच्या किंमती 19 ते 20 डॉलर प्रति MMBtu या पातळीपर्यंत जाऊ शकतात. यामुळे उद्योग आणि वीज निर्मिती यांसारख्या क्षेत्रांवर दबाव वाढण्याची शक्यता आहे. काही उद्योग पर्यायी इंधनाकडे वळू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते, हॉर्मुझ संकट लांबल्यास उपलब्ध एलएनजीचे प्रमाण मर्यादित राहील. त्यामुळे भारताला युरोप आणि ईशान्य आशियातील देशांशी उपलब्ध एलएनजीसाठी अधिक स्पर्धा करावी लागू शकते. एकूणच, कतारमधील पुरवठा कमी झाल्यानंतरही भारताने विविध देशांकडून एलएनजी आयात वाढवून ऊर्जा सुरक्षेचे प्रभावी व्यवस्थापन केल्याचे या आकडेवारीतून स्पष्ट होते.