RBI report on foreign travel
मुंबई: महागाईमुळे भारतीयांनी परदेश प्रवासावरील आपला खर्च लक्षणीयरीत्या कमी केला आहे. मार्च महिन्यात भारतीयांचा परदेश प्रवासावरील खर्च घसरून १.०९ अब्ज डॉलर (अंदाजे ९,००० कोटी रुपये) वर आला आहे, जो फेब्रुवारी महिन्यात १.३० अब्ज डॉलर इतका होता. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने जारी केलेल्या ताज्या आकडेवारीतून ही माहिती समोर आली आहे. जानेवारी महिन्यात हाच खर्च १.६५ अब्ज डॉलर एवढा उच्चांकी होता.
रिझर्व्ह बँकेच्या 'लिबरलाइज्ड रेमिटन्स स्कीम' अंतर्गत उपलब्ध झालेल्या माहितीनुसार, मार्च महिन्यात भारतीयांनी विविध कारणांसाठी एकूण २.५९ अब्ज डॉलर रक्कम परदेशात पाठवली. यात सर्वाधिक वाटा हा प्रवासाचाच आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, पश्चिम आशियातील सध्याचा तणाव, कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि रुपयाचे होत असलेले अवमूल्यन यांमुळे लोकांना परदेश प्रवासावरील खर्चात कपात करणे भाग पडले आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनीही अलीकडेच जनतेला परदेश प्रवास कमी करण्याचे आणि परकीय चलन वाचवण्याच्या उद्देशाने 'कारपूलिंग'सारख्या उपायांचा अवलंब करण्याचे आवाहन केले होते.
आकडेवारीनुसार, ‘इतर प्रवास’ या श्रेणीमध्ये ज्यामध्ये विरंगुळ्यासाठीचे प्रवास आणि आंतरराष्ट्रीय क्रेडिट कार्डद्वारे केलेले खर्च समाविष्ट आहेत. मार्च महिन्यात ६२३ दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले; हा आकडा एकूण प्रवास खर्चाच्या अंदाजे ५७ टक्के इतका आहे. शिक्षण-संबंधित प्रवासावर ४५०.१ दशलक्ष डॉलर्स खर्च झाले (ज्यामध्ये शिक्षण शुल्क आणि वसतिगृहाचा खर्च समाविष्ट आहे), तर व्यावसायिक प्रवास, तीर्थयात्रा आणि वैद्यकीय उपचारांवर २१.३ दशलक्ष डॉलर्स खर्च करण्यात आले.
परदेशात वास्तव्यास असलेल्या कुटुंबातील सदस्यांना पाठवण्यात आलेली रक्कम मार्च महिन्यात ३८९.७ दशलक्ष डॉलर्स इतकी होती; फेब्रुवारी महिन्यात नोंदवल्या गेलेल्या २६६.१ दशलक्ष डॉलर्सच्या तुलनेत यात वाढ झाली आहे. ‘परदेशातील शिक्षण’ या श्रेणीतील खर्च मार्च महिन्यात कमी होऊन १५१.७ दशलक्ष डॉलर्सवर आला; फेब्रुवारीमध्ये हा आकडा १७५.६ दशलक्ष डॉलर्स आणि जानेवारीमध्ये २६७.४ दशलक्ष डॉलर्स इतका होता. परदेशात स्थावर मालमत्ता खरेदी करण्यावरील खर्च मार्च महिन्यात कमी होऊन ३८.६ दशलक्ष डॉलर्सवर आला, जो फेब्रुवारीमध्ये ५१.३ दशलक्ष डॉलर्स इतका होता.
आरबीआयच्या आकडेवारीवरून असेही दिसून येते की, २०२४-२५ या कालावधीत ‘एलआरएस’ योजनेअंतर्गत परदेशात एकूण २९.५६ अब्ज डॉलर्स पाठवण्यात आले, ज्यामध्ये पर्यटनाचा वाटा सर्वाधिक होता. यावरून हे स्पष्ट होते की, आंतरराष्ट्रीय प्रवास हा भारतीयांच्या खर्चाचा एक महत्त्वपूर्ण भाग आजही कायम आहे; तरीही, सध्याच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे हा खर्च काहीसा मंदावला आहे.
