Human Eye Vision
नवी दिल्ली : आपले डोळे अद्भुत कॅमेऱ्यांसारखे काम करतात. बाहेरील जगाचा प्रकाश डोळ्यात प्रवेश करतो आणि रेटिनावर एक प्रतिमा तयार होते. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, ही प्रतिमा उलटी असते. म्हणजेच वरची वस्तू खाली आणि खालची वस्तू वर दिसते. तरीही, आपण नेहमीच जग सरळ कसं पाहतो? याचे रहस्य काय आहे?
बाहेरील कोणत्याही वस्तूपासून प्रकाशाची किरणे डोळ्यात येतात. सर्वात आधी ही किरणे डोळ्याचा समोरील पारदर्शक थर कॉर्निया मधून जातात. त्यानंतर बाहुली (प्युपिल) मधून जात डोळ्यातील भिंगापर्यंत पोहोचतात. डोळ्यातील हे भिंग बहिर्वक्र भिंगासारखे असते, जे प्रकाशाच्या किरणांना वळवते.
बहिर्वक्र भिंगाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते किरणांना क्रॉस करते, वरून येणारी किरणे खाली जातात आणि खालून येणारी वर. यामुळे रेटिनावर तयार होणारी प्रतिमा उलटी असते. ही उलटी प्रतिमा रेटिनावर पडते. रेटिना हा डोळ्याच्या मागील बाजूचा थर आहे, जिथे लाखो प्रकाश-संवेदी पेशी असतात. या पेशी प्रकाशाचे रूपांतर विद्युत संकेतांमध्ये करतात.
हे संकेत ऑप्टिक नर्व्हमधून मेंदूकडे जातात. मेंदू त्यावर प्रक्रिया करतो आणि आपल्याला जग सरळ दाखवतो. प्रत्यक्षात, मेंदू कोणतीही प्रतिमा उलट करत नाही. मेंदूमध्ये कोणतीही प्रतिमा नसते. तिथे फक्त विद्युत संकेतांचा एक नमुना असतो. मेंदू जन्मापासूनच हे शिकतो की, वरून येणारा प्रकाश जर रेटिनावर खाली पडत असेल, तर ती वस्तू वर आहे. हे शिकण्यासाठी मेंदू इतर इंद्रियांची मदत घेतो.
हा प्रकाशशास्त्राचा नैसर्गिक नियम आहे. कॅमेरा किंवा 'पिनहोल कॅमेरा'मध्ये सुद्धा प्रतिमा उलटीच तयार होते. उत्क्रांतीच्या प्रक्रियेत ही रचना सर्वात प्रभावी ठरली आहे. काही प्राण्यांच्या डोळ्यांची रचना वेगळी असते, पण मानवी डोळ्यांसाठी ही व्यवस्था सर्वात कार्यक्षम आहे. पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही जगाकडे पाहाल, तेव्हा लक्षात ठेवा, तुमचे डोळे प्रतिमा उलटी तयार करतात, पण तुमचा मेंदू ती इतक्या सुंदरतेने सुलट करतो की आपल्याला त्याचा पत्ताही लागत नाही. विज्ञान खरंच अद्भूत आहे!
