Health News
नवी दिल्ली: तुम्हाला वृद्धत्वाची प्रक्रिया अधिक मंद करायची आहे का? याचे उत्तर केवळ व्यायाम व संतुलित आहारच नव्हे, तर नाटक, संग्रहालय, चित्रपटगृह किंवा संगीत मैफिलींसारख्या सांस्कृतिक उपक्रमांमध्ये नियमित सहभाग घेणेही तितकेच महत्त्वाचे ठरू शकते, असे जपानी संशोधकांच्या नव्या अभ्यासातून समोर आले आहे. अशा उपक्रमांमध्ये सहभागी होणाऱ्या ज्येष्ठ नागरिकांचे शारीरिक वय त्यांच्या प्रत्यक्ष वयापेक्षा कमी असल्याचे या संशोधनात आढळले आहे.
टोकियोच्या विज्ञान संस्थेतील संशोधकांनी 'इंग्लिश लॉंगिट्यूडिनल स्टडी ऑफ एजिंग'मधील ५० वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या १,८९९ प्रौढांच्या ४,२०७ निरीक्षणांचे विश्लेषण केले. चित्रपटगृह, संग्रहालय, कला दालने, नाट्यगृहे, संगीत मैफिली किंवा ऑपेरा यांसारख्या सांस्कृतिक कार्यक्रमांना वारंवार भेट देणाऱ्या व्यक्तींचे शारीरिक वय तुलनेने कमी असल्याचे निष्पन्न झाले.
अभ्यासानुसार, सांस्कृतिक सहभागाच्या गुणांमध्ये प्रत्येक एका गुणाची वाढ झाल्यास शारीरिक वय सरासरी ०.०८५ वर्षांनी कमी असल्याचे दिसून आले. उत्पन्न, आरोग्यस्थिती, नोकरी, धूम्रपान, शारीरिक हालचाल आणि इतर घटकांचा विचार करूनही हा संबंध कायम राहिला. चार वर्षांच्या फॉलो-अप अभ्यासातही हेच निष्कर्ष कायम राहिल्याचे संशोधकांनी नमूद केले. शारीरिक वयाचा अंदाज रक्तदाब, फुफ्फुसांची कार्यक्षमता, हाताची पकड, चालण्याचा वेग, बॉडी मास इंडेक्स, हिमोग्लोबिन, कोलेस्टेरॉल आणि रक्तातील साखर अशा दहा आरोग्य निर्देशकांच्या आधारे लावण्यात आला. तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्यक्ष वयापेक्षा शारीरिक वय हे आजारांचा धोका आणि मृत्यूची शक्यता अधिक अचूकपणे दर्शवणारे मानक आहे.
संशोधकांच्या मते, सांस्कृतिक उपक्रमांमुळे सामाजिक संबंध अधिक दृढ होतात, एकटेपणा आणि तणाव कमी होतो, मानसिक आरोग्य सुधारते आणि निरोगी जीवनशैली अंगीकारण्यास प्रोत्साहन मिळते. त्यामुळे निरोगी वृद्धत्वाला चालना मिळू शकते.
भारतीय तज्ञांनी सांगितले की, हे निष्कर्ष लोकांचे वय वाढत असताना सामाजिकदृष्ट्या सक्रिय राहण्याचे महत्त्व अधोरेखित करतात. अपोलो हॉस्पिटल्सच्या जेरियाट्रिक मेडिसिन आणि लॉन्गेव्हिटी सायन्सेस विभागाचे ग्रुप क्लिनिकल लीड डॉ. प्रसून चॅटर्जी म्हणाले की, निरोगी वृद्धत्व केवळ आहार आणि व्यायामावरच नाही, तर सामाजिक आणि सांस्कृतिक सहभागावरही अवलंबून असते. सामाजिक संवादामुळे सेरोटोनिन आणि डोपामाइन वाढून स्मरणशक्ती आणि मनःस्थिती सुधारते, ज्यामुळे भावनिक स्वास्थ्य, स्मरणशक्ती आणि उद्देशाची भावना वाढते, जे अधिक आरोग्यदायी जीवनशैलीला प्रोत्साहन देते. भारतीयांच्या संदर्भात ते म्हणाले की, उद्याने, चित्रपटगृहे, नाट्यगृहे किंवा मंदिरांना भेट देण्यासारख्या उपक्रमांमुळे आनंद, सामाजिक संबंध आणि उद्देशाला प्रोत्साहन मिळून असेच फायदे मिळू शकतात.
नवी दिल्ली येथील एम्समधील मानसोपचारतज्ज्ञ प्रा. राजेश सागर म्हणाले की, सामाजिक आणि सांस्कृतिक सहभागामुळे भावनिक आधार मजबूत होतो, मेंदूची कार्यक्षमता सुधारते आणि दीर्घकालीन तणाव कमी होतो. एकाकीपणामुळे नैराश्य, चिंता आणि स्मरणशक्ती कमी होण्याचा धोका वाढतो. तसेच शारीरिक हालचाली करण्याची प्रेरणाही कमी होते. त्यामुळे ज्येष्ठ नागरिकांनी मित्र-नातेवाईकांशी नियमित संपर्क ठेवावा, चालण्याचे गट, पुस्तक वाचन मंडळे, संगीत वर्ग किंवा आध्यात्मिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी व्हावे, असा सल्लाही त्यांनी दिला.
