

Gold adulteration rhenium powder
नवी दिल्ली: भारतात सोन्यात भेसळ करण्याचा एक नवा प्रकार समोर आला आहे, ज्यामध्ये चीनमधून आयात केलेल्या 'रेनियम पावडर'चा वापर केला जात आहे. सोन्याचे वजन कृत्रिमरित्या वाढवण्यासाठी या मौल्यवान धातूमध्ये ही पावडर मिसळली जाते.
सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे, सामान्य चाचणी उपकरणे आणि अधिकृत हॉलमार्किंग केंद्रेही या भेसळीला ओळखण्यात अपयशी ठरली आहेत. काही प्रकरणांमध्ये, भेसळयुक्त सोने २४-कॅरेट शुद्धतेच्या चाचण्यांमध्येही उत्तीर्ण झाले आहे.
एका मीडिया रिपोर्टनुसार, चीनमधील शेन्झेन येथील एका एजंटने दावा केला आहे की, त्याची कंपनी ही रेनियम पावडर तयार करते आणि भारताच्या अनेक शहरांमध्ये त्यांचे विक्रेते कार्यरत आहेत. या अहवालात एका प्रकरणाचा तपशील दिला आहे, ज्यामध्ये १ ग्रॅम रेनियम पावडर ७.८३ ग्रॅम २४-कॅरेट सोन्यात मिसळली गेली, ज्यामुळे एकूण वजन ८.८३ ग्रॅम झाले. चाचणीदरम्यान, हे मिश्रण चुकीच्या पद्धतीने २४-कॅरेट सोने असल्याचे दर्शवले गेले.
त्यानंतर एका सुवर्णकाराने या मिश्रणाचा वापर इतर धातूंसोबत करून २२-कॅरेटचे दागिने तयार केले, ज्यांना हॉलमार्किंग केंद्राद्वारे २२-कॅरेट सोन्याचे प्रमाणपत्रही देण्यात आले.
अहवालानुसार, या दागिन्यांमध्ये प्रत्यक्ष सोन्याचे प्रमाण केवळ ८१.७३% होते, जे सुमारे २०-कॅरेट शुद्धतेच्या बरोबरीचे आहे. यात असेही नमूद केले आहे की, हे भेसळयुक्त दागिने विविध किरकोळ विक्री दुकानांमधील तपासणी आणि चाचणी केंद्रांमधील चाचण्या यशस्वीपणे पार करून गेले.
या घटनेमुळे हॉलमार्किंग प्रणालीच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. 'कॉम्प्ट्रोलर अँड ऑडिटर जनरल'च्या एका मसुदा अहवालानुसार, २०२४-२५ या आर्थिक वर्षात नोंदणीकृत सुवर्णकारांपैकी ८१ टक्के सुवर्णकारांची कोणतीही तपासणी करण्यात आलेली नाही.
तज्ज्ञांच्या मते, अशा प्रकारची सूक्ष्म भेसळ ओळखण्यासाठी 'एक्स-रे फ्लोरोसेन्स' चाचणी आणि 'इलेक्ट्रॉन मायक्रोस्कोपी'सारख्या प्रगत विश्लेषणात्मक तंत्रांची आवश्यकता असते. ग्राहकांना सल्ला दिला जातो की, त्यांनी विश्वासार्ह विक्रेत्यांकडूनच हॉलमार्क केलेले सोने खरेदी करावे आणि खरेदीचे बिल तसेच जीएसटी इनव्हॉइस सुरक्षित ठेवावे.