पुणे: ‘एलपीजी’ ( लिक्विड पेट्रोलियम गॅस ) ला देशी उपाय पुण्यातील राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोग शाळेने ( एनसीएल ) दिला असून, त्याचे नाव आहे ‘डीएमई’ (डायमिथील इथर) याचे उत्पादन सहज सोपे अन् देशातच शक्य असल्याचा दावा एनसीएलच्या शास्त्रज्ञांनी केला आहे. ‘डायमिथाइल इथर’ ( डीएमई ) हा एक आशादायक पर्याय असून, स्वयंपाकाचे इंधन आणि इतर क्षेत्रांमध्ये क्रांती घडवून आणण्याची क्षमता आहे. याची माहिती शुक्रवारी एनसीएलचे संचालक डॉ.आशिष लेले यांनी पत्रकार परषिदेत दिली.
या वेळी विजय कुमार, व्यवस्थापकीय संचालक टेक्सोल इंजिनिअरिंग, पिरंगुट, डॉ. तिरुमलैस्वामी राजा, मुख्य शास्त्रज्ञ एनसीएल, राजेश दाते, व्यवस्थापकीय संचालक, अॅट्रियम इनोव्हेशन्स, पुष्कर मराठे, वरिष्ठ व्यवस्थापक, प्रक्रिया अभियांत्रिकी, अॅट्रियम इनोव्हेशन्स यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
एनसीएलने केले पेटंट...
डॉ. लेले यांनी सांगितले, की एनसीएलने पेटंट संरक्षित डीएमई उत्पादन प्रक्रिया तंत्रज्ञान विकसित केले आहे.
जे स्वदेशी शोधलेल्या अत्यंत सक्रिय, निवडक आणि किफायतशीर उत्प्रेरकचा वापर करते, ज्यामुळे मिथेनॉलचे डीएमईमध्ये कार्यक्षम रूपांतरण सुनिश्चित होते.
कॅटॅलिसिस विभागाचे मुख्य शास्त्रज्ञ डॉ. थिरुमलैस्वामी राजा यांच्या नेतृत्वाखाली, संशोधन पथकाने उत्प्रेरक रसायनशास्त्राचे अणुभट्टी अभियांत्रिकीशी एकत्रीकरण करण्यास सुरुवात केली.
या तंत्रज्ञानाचे नवीन कार्यात्मक तत्त्वज्ञान कमीत कमी ओपेक्स पेनल्टीसह १० बार दाबाने डीएमई उत्पादन करण्यास परवानगी देते, जेणेकरून ते थेट एलपीजी सिलिंडरमध्ये भरता येईल.
हे तंत्रज्ञान आधीच यशस्वीरीत्या दररोज २५० किलोंच्या पायलट क्षमतेपर्यंत वाढवले गेले आहे.
एनसीएलने एक बर्नर प्रोटोटाइप विकसित केला आहे जो फ्लेक्स मोडवर काम करू शकतो, १०० टक्के एलपीजी ते १०० टक्के डीएमई आणि त्यामधील सर्व रचना. या पेटंट केलेल्या बर्नर डिझाइनची बंगळुरू येथील एलपीजी उपकरण संशोधन केंद्रात चाचणी घेण्यात आली आहे.
शास्त्रज्ञांनी केलेले दावे
डीएमई हे ‘द्रवरूप पेट्रोलियम वायू’ (एलपीजी) मध्ये विविध प्रमाणांत मिश्रित (ल्बेन्ड ) केले जाऊ शकते.
ज्यामुळे एलपीजी आयातीवरील भारताचे अवलंबित्व कमी होऊ शकते.
‘भारतीय मानक ब्युरो’ने घरगुती, व्यावसायिक आणि औद्योगिक वापरासाठी एलपीजीमध्ये 20 टक्क्यांपर्यंत डीएमई मिश्रित करण्याबाबतचे मानक निश्चित केले आहे.
डीएमई वापरल्यास, सिलिंडर्स, गॅस्केट्स, रेग्युलेटर्स, नळ्या आणि बर्नर यांसारख्या सध्याच्या पायाभूत सुविधांमध्ये कोणताही बदल करण्याची आवश्यकता नाही.
‘प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजने’अंतर्गत असलेल्या 10.5 कोटी गॅस जोडण्यांची गरज पूर्ण करण्यासाठी एलपीजी च्या 8 टक्के प्रमाणाऐवजी डीएमई चा वापर करायचा झाल्यास, दररोज 1 हजार 300 टन डीएमई उत्पादन क्षमता होईल.
डीएमईचा वापर एक प्रमाणित वाहन इंधन म्हणूनही केला जाऊ शकतो.
एरोसोल उत्पादनांमध्ये ’प्रोपेलंट’ (दाबाने फवारणी करणारे माध्यम) म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या आणि ओझोन थराचा ऱ्हास करणाऱ्या ‘क्लोरो फ्लुरो कार्बन्स’ची जागा घेण्याची क्षमताही डीएमईमध्ये आहे.
डीएमई एक मौल्यवान रासायनिक बांधकाम घटक म्हणून काम करते. मिथेनॉल पुरवठा साखळ्या आधीच एलपीजीपेक्षा अधिक वैविध्यपूर्ण आणि म्हणूनच लवचिक आहेत. गॅसिफिकेशन आणि त्यानंतर डीएमईमध्ये रूपांतरण करून मिथेनॉल तयार करण्यासाठी आपल्या प्रचंड कोळशाच्या साठ्यांचा आणि भरपूर कोरड्या बायोमासचा वापर करू शकतो.
डीएमईमुळे प्रदूषणच होत नाही
डॉ. लेले यांनी सांगितले, की हे एक कृत्रिम प्रकारचे इंधन असून, पारंपरिक पर्यायांच्या तुलनेत याचे अनेक फायदे आहेत. हे अधिक स्वच्छपणे जळते. ज्यामुळे काजळी, नायट्रोजन ऑक्साईड्स (एन.ओ.एक्स. ), सल्फर ऑक्साईड्स (एस.ओ.एक्स.) आणि सूक्ष्म धूलिकणांचे उत्सर्जन अत्यंत कमी प्रमाणात होते. शिवाय, डीएमईची औष्णिक कार्यक्षमता पारंपरिक इंधनांच्या बरोबरीची आहे.
संशोधन ते व्यापारीकरण
एनसीएलने एका प्रक्रिया अभियांत्रिकी भागीदाराच्या सहकार्याने 6 ते 9 महिन्यांत दररोज 2.5 टन क्षमतेच्या औद्योगिक स्तरावरील प्रात्यक्षिक संयंत्रापर्यंत तंत्रज्ञान वाढविण्यासाठी सज्ज आहे. या डेमो प्लांटमुळे दररोज 500 ते 1000 टन क्षमतेचे व्यावसायिक प्लांट उभारण्याचा मार्ग मोकळा होईल. व्यावसायिक प्रमाणात उत्पादनासाठी एनसीएल प्रमुख तेल सार्वजनिक उपक्रम आणि जैवऊर्जा कंपन्यांसोबत भागीदारी शोधण्यास उत्सुक आहे. शाश्वत भविष्यासाठी आशेचा किरण
