घरात अचानक साप दिसला तर कोणाचीही घाबरगुंडी उडू शकते. विशेषतः घरात लहान मुलं किंवा पाळीव प्राणी असतील तर भीती आणखी वाढते. अशा वेळी घाईघाईने सापाला मारण्याचा किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करणं धोकादायक ठरू शकतं. साप विषारी आहे की बिनविषारी, हे ओळखण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा आधी स्वतःची आणि घरातील इतरांची सुरक्षितता महत्त्वाची आहे. साप घरात दिसल्यास शांत राहून काही महत्त्वाची पावलं उचलली, तर संभाव्य धोका टाळता येऊ शकतो.
सापापासून अंतर ठेवा : साप दिसताच त्याच्याजवळ जाण्याचा प्रयत्न करू नका. त्याला हात लावू नका किंवा काठीने हुसकावू नका. शक्य तितक्या शांतपणे त्याच्यापासून दूर व्हा.
लहान मुलांना आणि पाळीव प्राण्यांना दूर न्या : घरात लहान मुलं, वृद्ध व्यक्ती किंवा पाळीव प्राणी असतील तर त्यांना सापापासून सुरक्षित अंतरावर न्या. त्यांना सापाजवळ जाण्यापासून रोखा.
सापावर लक्ष ठेवा, पण जवळ जाऊ नका : सुरक्षित अंतरावरून साप कोणत्या खोलीत किंवा कोपऱ्यात आहे हे लक्षात ठेवा. तो कुठे गेला हे समजल्यास सर्पमित्राला माहिती देणं सोपं जाईल.
सर्पमित्र किंवा वनविभागाला संपर्क करा : साप पकडण्याचं काम प्रशिक्षित सर्पमित्र किंवा संबंधित वनविभागाच्या कर्मचाऱ्यांनाच करू द्या. स्वतः साप पकडण्याचा प्रयत्न करू नका.
सापाला मारण्याचा प्रयत्न केल्यास तो स्वतःचा बचाव करण्यासाठी चावू शकतो. त्यामुळे खालील चुका अजिबात करू नका.
सापाला काठी, झाडू किंवा दगड मारू नका.
सापाला पकडण्यासाठी हात किंवा पाय जवळ नेऊ नका.
साप विषारी आहे की बिनविषारी, हे स्वतः ओळखण्याचा प्रयत्न करू नका.
सापाला पिशवीत किंवा डब्यात पकडण्याचा प्रयत्न करू नका.
धूर, पेट्रोल, केरोसीन किंवा फिनाइल टाकून सापाला बाहेर काढू नका.
साप कुठे लपला आहे हे पाहण्यासाठी हात कपाटाखाली किंवा वस्तूंच्या मागे घालू नका.
साप एका खोलीत दिसला आणि तुम्ही सुरक्षित अंतरावर असाल, तर इतरांना त्या खोलीत जाण्यापासून रोखा. सापाच्या जवळ न जाता सुरक्षितपणे शक्य असल्यास खोलीचा दरवाजा बंद करा. मात्र सापाला पकडण्यासाठी किंवा त्याचा मार्ग अडवण्यासाठी जवळ जाऊ नका. सर्पमित्र येईपर्यंत त्या भागापासून दूर राहा.
साप चावल्यास वेळ न घालवता जवळच्या रुग्णालयात जा. साप विषारी आहे की नाही, हे ठरवण्यात वेळ घालवू नका.
चावा घेतलेल्या व्यक्तीला शांत ठेवा आणि शक्यतो हालचाल कमी करा.
चावलेला हात किंवा पाय स्थिर ठेवा.
अंगठी, बांगडी किंवा घट्ट वस्तू सूज येण्यापूर्वी काढा.
जखमेवर कापू नका किंवा तोंडाने विष शोषण्याचा प्रयत्न करू नका.
चावलेल्या भागाला घट्ट दोरी किंवा पट्टा बांधू नका.
बर्फ, औषधी वनस्पती किंवा घरगुती उपाय वापरू नका.
तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास ही वैद्यकीय आणीबाणी आहे.
घराच्या आजूबाजूला स्वच्छता ठेवा : घराजवळ कचरा, लाकडाचे ढीग, दगड किंवा अनावश्यक वस्तू साठवू नका. अशा ठिकाणी साप लपून बसू शकतात.
घरातील उंदीर कमी करा : उंदीर हे सापांचं खाद्य असल्यामुळे घरात उंदरांचा त्रास होणार नाही याची काळजी घ्या.
दरवाजे आणि खिडक्यांमधील फटी बंद करा : घरात प्रवेश मिळू शकणाऱ्या मोठ्या फटी आणि भिंतीतील उघड्या जागा योग्य प्रकारे बंद करा.
बागेची नियमित साफसफाई करा : घराभोवती वाढलेलं गवत आणि झुडपं वेळोवेळी कापून घ्या.
बूट वापरण्यापूर्वी तपासा : जमिनीवर ठेवलेले बूट, कपडे किंवा इतर वस्तू उचलताना काळजी घ्या. अंधाऱ्या जागेत हात घालण्याआधी प्रकाश टाका.
साप दिसला म्हणजे तो लगेच हल्ला करेल असं नाही. बहुतांश वेळा साप माणसांपासून दूर जाण्याचा प्रयत्न करतो. मात्र त्याला धोका जाणवल्यास तो चावू शकतो. त्यामुळे सापाला त्रास न देता सुरक्षित अंतर ठेवणं आणि प्रशिक्षित सर्पमित्राची मदत घेणं हाच योग्य मार्ग आहे.