Why the Suez Canal Attack Matters to the World: मध्य पूर्वेतील संघर्ष दिवसेंदिवस वाढत असताना त्याचा परिणाम आता जागतिक व्यापारावर होण्याची शक्यता वाढली आहे. नुकताच इजिप्तमधील सुएझ कालव्याजवळील दमिएट्टा (Port of Damietta) बंदरावर ड्रोन हल्ला झाला. या हल्ल्यात दोन जहाजांना आग लागली. सुदैवाने सुएझ कालव्यातील जहाजांची वाहतूक थांबली नाही, पण या घटनेने एक मोठा प्रश्न निर्माण केला आहे, जर सुएझ कालवा बंद झाला तर जागतिक व्यापारावर काय परिणाम होईल, हे जाणून घेऊया.
सुएझ कालवा (Suez Canal) हा इजिप्तमधील मानवनिर्मित जलमार्ग आहे. हा भूमध्य समुद्र (Mediterranean Sea) आणि लाल समुद्र (Red Sea) यांना जोडतो. यामुळे आशिया, मध्य पूर्व आणि युरोप यांच्यातील समुद्री व्यापाराचे अंतर कमी होते. जर हा कालवा नसता, तर जहाजांना संपूर्ण आफ्रिका खंडाला वळसा घालून जावे लागले असते.
दररोज सुमारे 50 जहाजे या कालव्यातून प्रवास करतात. जगातील जवळपास 10 टक्के समुद्री व्यापार सुएझ कालव्यातून होतो.
याच मार्गाने खालील वस्तू जगभर पोहोचतात:
कच्चे तेल (Crude Oil)
नैसर्गिक वायू (LNG)
इलेक्ट्रॉनिक्स
कारचे पार्ट्स
कपडे
अन्नधान्य
कंटेनर माल
म्हणूनच सुएझ कालवा बंद झाला तर जगभरातील पुरवठा साखळी (Supply Chain) विस्कळीत होऊ शकते.
बुधवारी इजिप्तमधील दमिएट्टा बंदरावर ड्रोनद्वारे हल्ला झाला. या हल्ल्यात दोन जहाजांना आग लागली. इजिप्त सरकारने हा हल्ला ड्रोनने झाल्याचा संशय व्यक्त केला आहे. अधिकृतपणे कोणालाही जबाबदार ठरवले नसले, तरी काही सुरक्षा सूत्रांच्या मते हा हल्ला इराण किंवा त्याच्या समर्थक गटांकडून झाला असू शकतो.
सुरक्षा विश्लेषकांच्या मते, या हल्ल्याचा उद्देश जहाजे बुडवणे नव्हता. तर जगाला मेसेज देण्याचा होता. गरज पडली तर आम्ही जागतिक व्यापार कधीही विस्कळीत करू शकतो, असा इशारा देण्याचा इराणचा हेतू होता.
अनेकांना वाटतं की सुएझ कालवा आणि होर्मूझ सामुद्रधुनी (Strait of Hormuz) एकच आहेत. पण तसे नाही.
येथून मुख्यतः मध्य पूर्वेतील तेल बाहेर पडते.
येथून आशिया-युरोपमधील सर्व प्रकारचा व्यापार होतो. म्हणून दोन्ही मार्ग वेगळे असले तरी दोन्हीमध्ये अडथळा निर्माण झाला तर याचा परिणाम जागतिक व्यापारावर होऊ शकतो.
येमेनमधील हौथी बंडखोरांचा लाल समुद्राच्या प्रवेशद्वारावर असलेल्या बाब-एल-मंदेब सामुद्रधुनीवर प्रभाव आहे. गेल्या काही महिन्यांपासून त्यांनी अनेक व्यापारी जहाजांवर क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले केले आहेत. त्यामुळे अनेक जहाज कंपन्यांनी आधीच लाल समुद्र टाळण्यास सुरुवात केली आहे. आता इजिप्तमधील बंदरावर झालेल्या हल्ल्यामुळे परिस्थिती आणखी गंभीर झाली आहे.
जर जहाजे सुएझ मार्गाने जाऊ शकली नाहीत तर त्यांना आफ्रिकेच्या केप ऑफ गुड होपमार्गे जावे लागेल.
यामुळे:
प्रवास 10 ते 15 दिवसांनी वाढू शकतो.
इंधनाचा खर्च मोठ्या प्रमाणात वाढेल.
मालवाहतूक महाग होईल.
वस्तू उशिरा पोहोचतील.
जगभर महागाई वाढू शकते.
भारताचा मोठा व्यापार युरोपसोबत सुएझ मार्गाने होतो.
त्यामुळे:
निर्यात महाग होऊ शकते.
आयात केलेल्या वस्तूंच्या किंमती वाढू शकतात.
कच्च्या तेलाचा खर्च वाढल्यास पेट्रोल-डिझेल महाग होण्याची शक्यता आहे.
उद्योगांच्या उत्पादन खर्चात वाढ होऊ शकते.
2021 मध्ये 'एव्हर गिव्हन' हे महाकाय कंटेनर जहाज सुएझ कालव्यात अडकले होते. फक्त सहा दिवसांच्या अडथळ्यामुळे:
दररोज जवळपास 10 अब्ज डॉलर किमतीचा व्यापार ठप्प झाला होता.
इजिप्तला सुमारे 90 दशलक्ष डॉलर टोल महसुलाचे नुकसान झाले होते.
ही घटना आजही जागतिक व्यापारासाठी महत्त्वाची मानली जाते.
सध्या सुएझ कालव्यातील वाहतूक सुरू आहे आणि इजिप्तने परिस्थिती नियंत्रणात असल्याचे सांगितले आहे. मात्र, मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणखी वाढला आणि सुएझ किंवा लाल समुद्रातील जहाजांवर पुन्हा हल्ले झाले, तर त्याचा परिणाम केवळ त्या प्रदेशापुरता मर्यादित राहणार नाही.
त्याचा फटका जागतिक व्यापार, तेलाच्या किंमती, महागाई आणि भारतासह अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेला बसू शकतो. सुएझ कालव्याजवळील हल्ला हा फक्त एका बंदरावरील हल्ला नाही. तो जगातील सर्वात महत्त्वाच्या व्यापारी मार्गांपैकी एका मार्गाच्या सुरक्षिततेबाबतचा इशारा आहे. म्हणूनच या घटनेकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
