Asteroid 2026 HJ1
वॉशिंग्टन : अवकाशात आज (दि. २१ एप्रिल) एक लक्षवेधी घटना घडणार आहे. '2026 HJ1' नावाचा एक मोठा लघुग्रह पृथ्वीच्या जवळून जाणार असल्याचे 'नासा'ने (NASA) स्पष्ट केले आहे. एका मोठ्या बसच्या आकाराचा हा लघुग्रह अत्यंत वेगाने प्रवास करत आहे. आता हा लघुग्रह पृथ्वीच्या कक्षेच्या जवळून जात असल्याने जगभरातील खगोलशास्त्रज्ञांमध्ये प्रचंड उत्सुकता निर्माण झाली आहे. खगोलशास्त्रज्ञ विशेष दुर्बिणींच्या मदतीने याच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत. अवकाशात अशा वस्तूंचा प्रवाह नेहमीच सुरू असतो, त्याचाच हा एक भाग आहे, असेही नासाने स्पष्ट केले आहे.
'२०२६ HJ१' (2026 HJ1) नावाचा एक लहान लघुग्रह आज पृथ्वीच्या जवळून जाणार आहे. शास्त्रज्ञांच्या अंदाजानुसार, हा लघुग्रह सुमारे २३ फूट रुंद असून त्याचा आकार एखाद्या लहान बससारखा आहे. हे लघुग्रह म्हणजे सौरमालेच्या निर्मितीच्या काळातील उरलेले खडकाळ अवशेष आहेत. ते सतत सूर्याभोवती फिरत असतात. फिरता फिरता कधीकधी पृथ्वीच्या कक्षेच्या जवळ येतात. त्यामुळेच अशा वस्तूंना 'पृथ्वीजवळील वस्तू' असे म्हटले जाते.
असे अनेक लहान लघुग्रह नियमितपणे पृथ्वीजवळून जातात. त्यापैकी बहुतेक इतके लहान असतात की त्यांच्यामुळे कोणतीही चिंता निर्माण होत नाही किंवा प्रगत उपकरणांशिवाय ते सहजपणे शोधलेही जाऊ शकत नाहीत. या लघुग्रहाचा आधीच मागोवा घेतला गेला आहे.
2026 HJ1 ची हालचाल त्याच्या नैसर्गिक लंबवर्तुळाकार कक्षेशी संबंधित आहे. या कक्षा सूर्याभोवती दूरवर पसरलेल्या असू शकतात. काही विशिष्ट टप्प्यांवर, त्या वस्तूंना पृथ्वीच्या कक्षीय मार्गाच्या जवळ आणतात. सूर्य आणि इतर ग्रहांकडून येणारी गुरुत्वाकर्षण शक्ती या मार्गांना आकार देण्यात भूमिका बजावते. दीर्घ कालावधीत, किरकोळ बदलांमुळे लघुग्रह पृथ्वीजवळच्या क्षेत्रात येऊ शकतात. निरीक्षण करणाऱ्या संस्थांनी या उपग्रहाच्या रचनेच्या बाबतीत कोणतीही असामान्य गोष्ट नोंदवलेली नाही.
'पृथ्वीजवळून लघुग्रह जाणार' असे ऐकल्यावर अनेकांना भीती किंवा चिंता वाटते, त्यामुळेच या घटनेकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. मात्र, तज्ज्ञांच्या मते यात घाबरण्यासारखे काहीही नाही. अवकाशात अशा घटना नेहमीच घडत असतात; पण त्यातील बऱ्याच गोष्टी आपल्याला समजत नाहीत. हा लघुग्रह आकाराने लहान असून शास्त्रज्ञ त्यावर सतत लक्ष ठेवून आहेत. तो पृथ्वीला कोणताही धोका न पोहोचवता सुरक्षितपणे आपल्या मार्गाने निघून जाईल, असा विश्वास तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
लघुग्रह 2026 HJ1 हा पृथ्वीसाठी धोकादायक मानला जात नाही. रिपोर्टनुसार, हा लघुग्रह अंदाजे ४,००,००० मैल अंतरावरून जाईल. हे अंतर पृथ्वी आणि चंद्र यांच्यातील अंतराच्या सुमारे १.६ पट आहे. खगोलशास्त्रीय दृष्ट्या हे अंतर महत्त्वपूर्ण आहे. हा लघुग्रह सुरक्षित अंतरावरून जाईल, टक्कर होण्याचा कोणताही धोका नाही, असे स्पष्ट करत याच आकाराची एखादी वस्तू पृथ्वीच्या वातावरणात शिरली तर पृष्ठभागावर पोहोचण्यापूर्वीच घर्षणाने निर्माण होणाऱ्या उष्णतेमुळे तिचे तुकडे होण्याची दाट शक्यता आहे. पण 2026 HJ1 च्या बाबतीत, ती शक्यतासुद्धा लागू होत नाही, कारण या लघुग्रहाचा मार्ग पृथ्वीच्या वातावरणापासून बाहेरचा आहे. अशा पृथ्वीच्या जवळून जाणाऱ्या वस्तूंचा मागोवा घेतला जातो, त्यांची नोंद ठेवली जाते आणि त्यांचा अभ्यास केला जातो, परंतु त्यामुळे सहसा ग्रहावर कोणतेही भौतिक परिणाम होत नाहीत, असेही खगोलशास्त्रज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
पृथ्वीजवळून जाणारे लघुग्रह दुर्मिळ घटना नाहीत. पृथ्वी दर महिन्याला अनेक वेळा अशा मार्गावरून जाते. त्यापैकी बहुतेक लहान असतात आणि अनेक लोकांच्या लक्षात येत नाहीत. या वस्तू अवकाशातून सतत प्रवास करत असतात. काही सुरक्षित अंतरावरून शांतपणे जातात, तर काही दूर निघून गेल्यानंतरच आढळतात. हे तुकडे ग्रहांच्या सुरुवातीच्या निर्मितीचे अवशेष आहेत, जे अजूनही वेगवेगळ्या मार्गांनी आणि वेगाने सूर्याभोवती फिरत आहेत.
नासा आणि अन्य जागतिक अंतराळ संस्था पृथ्वीच्या आसपास फिरणाऱ्या लघुग्रहांसारख्या वस्तूंवर सतत लक्ष ठेवून असतात. प्रगत दुर्बिणी आणि ट्रॅकिंग यंत्रणेच्या मदतीने या वस्तूंचा आकार, वेग आणि त्या कोणत्या मार्गाने प्रवास करत आहेत, याची अचूक माहिती मिळवली जाते. या माहितीमुळे भविष्यात एखादी वस्तू पृथ्वीला धडकण्याची शक्यता आहे का, हे शास्त्रज्ञांना आधीच समजते. सध्या चर्चेत असलेला '2026 HJ1' हा एक लहान लघुग्रह असून तो त्याच्या ठराविक मार्गावरून पृथ्वीच्या जवळून जाणार आहे. याला अंतराळ विज्ञानात 'फ्लायबाय' असे म्हणतात. शास्त्रज्ञांनी केलेल्या निरीक्षणांनुसार, या '2026 HJ1'चा पृथ्वीला कोणताही धोका नाही.
