Why are water tanks usually black? 90% of people don't know the real reason
पुढारी ऑनलाईन : घर बांधताना लोक सिमेंट, विटा आणि रंगकामाकडे विशेष लक्ष देतात. मात्र, प्रत्येक घराच्या छतावर दिसणाऱ्या एका गोष्टीकडे फारसं लक्ष जात नाही – ती म्हणजे काळ्या रंगाची पाण्याची टाकी. तुम्ही कधी विचार केला आहे का, बहुतेक पाण्याच्या टाक्या काळ्याच रंगाच्या का असतात?
जर तुम्ही तुमच्या घराच्या छतावर किंवा आजूबाजूच्या इमारतींकडे लक्ष दिलं असेल, तर तुम्हाला एक गोष्ट नक्की जाणवली असेल बहुतांश ठिकाणी पाण्याच्या टाक्या काळ्या रंगाच्याच दिसतात. बाजारात पांढऱ्या, निळ्या किंवा हिरव्या रंगाच्या टाक्याही मिळतात, पण सर्वाधिक वापर काळ्या टाक्यांचाच का होतो? हा फक्त फॅशनचा भाग आहे की त्यामागे काही वैज्ञानिक कारण आहे? प्रत्यक्षात, काळा रंग निवडण्यामागे अनेक महत्त्वाचे फायदे आहेत.
सर्वात मोठं कारण – सूर्यप्रकाश आत जाण्यापासून संरक्षण
पाण्याची टाकी दिवसभर उन्हात आणि मोकळ्या वातावरणात असते. जर टाकीचा रंग फिकट असेल, तर सूर्यप्रकाश आतपर्यंत सहज पोहोचू शकतो. त्यामुळे पाण्यात शैवाल (Algae) आणि इतर सूक्ष्मजीव वाढू लागतात, ज्यामुळे पाणी लवकर दूषित होऊ शकते.
काळ्या रंगाची टाकी मात्र सूर्यप्रकाश मोठ्या प्रमाणात आत जाण्यापासून रोखते. त्यामुळे शैवाल तयार होण्याची शक्यता कमी होते आणि पाणी अधिक काळ स्वच्छ राहण्यास मदत होते.
बॅक्टेरिया आणि सूक्ष्मजीव वाढण्याचा धोका कमी
पाण्यात नैसर्गिकरित्या विविध प्रकारचे सूक्ष्मजीव असू शकतात. त्यांना ओलावा आणि प्रकाश दोन्ही मिळाल्यास त्यांची वाढ जलद होते. काळ्या टाकीच्या आत अंधार असल्यामुळे अनेक प्रकारचे सूक्ष्मजीव सहज वाढू शकत नाहीत. त्यामुळे पाणी सुरक्षित ठेवण्यासाठी काळ्या रंगाची टाकी अधिक उपयुक्त मानली जाते.
प्लास्टिक टाकीचं आयुष्य वाढतं
आजकाल बहुतेक पाण्याच्या टाक्या प्लास्टिकच्या बनवल्या जातात. सूर्याच्या अल्ट्राव्हायोलेट (UV) किरणांमुळे प्लास्टिक कालांतराने कमकुवत होऊ शकते.
काळ्या रंगाच्या टाक्या तयार करताना त्यात UV किरणांपासून संरक्षण देणारे विशेष पदार्थ मिसळले जातात. त्यामुळे टाकी लवकर खराब होत नाही आणि तिचं आयुष्य वाढतं. याच कारणामुळे अनेक कंपन्याही काळ्या टाक्यांना अधिक प्राधान्य देतात.
काळ्या टाकीतील पाणी जास्त गरम होतं का?
हा प्रश्न अनेकांच्या मनात येतो. विज्ञानानुसार काळा रंग उष्णता जास्त शोषून घेतो. त्यामुळे उन्हात काळ्या टाकीचा बाहेरील भाग लवकर तापतो.
मात्र, आजकालच्या दर्जेदार टाक्या मल्टी-लेयर (अनेक थरांच्या) बनवल्या जातात. या थरांमुळे बाहेरील उष्णता थेट पाण्यापर्यंत पोहोचत नाही. त्यामुळे टाकीतील पाणी गरजेपेक्षा जास्त गरम होत नाही.
मग पांढऱ्या किंवा निळ्या टाक्या का विकल्या जातात?
बाजारात विविध रंगांच्या टाक्या उपलब्ध असतात, कारण प्रत्येक कंपनी वेगवेगळ्या डिझाइन आणि गरजेनुसार त्यांची निर्मिती करते.
अनेक टाक्यांमध्ये बाहेरील थर पांढरा, निळा किंवा हिरवा असतो, तर आतील थर काळ्या रंगाचा ठेवला जातो. बाहेरील फिकट रंग सूर्याची उष्णता काही प्रमाणात परावर्तित करतो, तर आतील काळा थर प्रकाश पाण्यापर्यंत पोहोचू देत नाही.
फक्त भारतातच काळ्या टाक्या वापरल्या जातात का?
नाही. जगातील अनेक देशांमध्येही काळ्या किंवा गडद रंगाच्या पाण्याच्या टाक्यांचा वापर केला जातो, विशेषतः ज्या भागांमध्ये तीव्र उन्ह पडते. काही देशांमध्ये हवामानानुसार हलक्या रंगाच्या मल्टी-लेयर टाक्यांचाही वापर केला जातो.
टाकीचा रंगच सर्व काही ठरवतो का?
अजिबात नाही. टाकीचा रंग महत्त्वाचा असला तरी तिची नियमित स्वच्छता त्याहून अधिक महत्त्वाची आहे. टाकी वेळेवर स्वच्छ केली नाही, झाकण उघडे राहिले किंवा पाइपलाइन घाण असेल, तर कोणत्याही रंगाच्या टाकीतील पाणी दूषित होऊ शकते.
तज्ज्ञांच्या मते, पाण्याची टाकी किमान सहा महिन्यांतून एकदा तरी स्वच्छ करून घ्यावी, जेणेकरून पिण्याचे पाणी सुरक्षित आणि स्वच्छ राहील.
