health practicing pranayama for just 10 minutes daily makes your lungs super strong learn about its benefits
पुढारी ऑनलाईन : आजकाल वाढते प्रदूषण, धूम्रपान, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि तणाव यांमुळे लोकांच्या श्वास घेण्याच्या सवयींवरही परिणाम होत आहे. अशा परिस्थितीत नियमितपणे प्राणायाम करणे फायदेशीर ठरू शकते. तज्ञांनी प्राणायाम करण्याचे अनेक फायदे सांगितले आहेत.
प्राणायाम करताना आपले लक्ष श्वास घेण्याच्या आणि सोडण्याच्या प्रक्रियेवर केंद्रित असते. त्यामुळे श्वासोच्छ्वासाचा वेग नियंत्रित करणे, श्वसनासाठी आवश्यक असलेल्या स्नायूंचा, विशेषतः डायाफ्रामचा (श्वासपटलाचा) अधिक चांगल्या प्रकारे वापर करणे आणि श्वसन प्रक्रियेवर नियंत्रण मिळवणे यासाठी मदत होऊ शकते.
नियमित सरावामुळे हळूहळू व्यक्ती अधिक सहजपणे आणि योग्य समन्वयाने श्वास घेण्यास शिकू शकते. काही अभ्यासांमध्ये असेही आढळून आले आहे की, नियमित योगासने आणि श्वसनाशी संबंधित व्यायाम केल्याने फुफ्फुसांच्या कार्यक्षमतेत काही प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते.
दररोज फक्त १० मिनिटे प्राणायाम करणे हीदेखील एक चांगली सुरुवात ठरू शकते. अनुलोम-विलोम आणि डायाफ्रामॅटिक ब्रीदिंग (पोटाद्वारे श्वसन) यांसारखे व्यायाम श्वासोच्छ्वासावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि श्वसनाशी संबंधित स्नायूंचा अधिक प्रभावीपणे वापर करण्यासाठी मदत करू शकतात.
त्याचप्रमाणे, भ्रामरी प्राणायामासारखे व्यायाम तणाव कमी करण्यासाठी आणि मन शांत ठेवण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात. मात्र, केवळ १० मिनिटे प्राणायाम केल्याने फुफ्फुसांच्या क्षमतेत लगेच किंवा खूप मोठा बदल होईल, अशी अपेक्षा ठेवू नये. नियमित सरावामुळे हळूहळू त्याचे फायदे जाणवू शकतात.
प्राणायामामुळे फुफ्फुसांचे प्रदूषणापासून पूर्णपणे संरक्षण होत नाही. तसेच दमा, सीओपीडी (क्रॉनिक ऑब्स्ट्रक्टिव्ह पल्मोनरी डिसीज) किंवा फुफ्फुसांशी संबंधित इतर आजारांवरील तो उपचार नाही, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
श्वसनाशी संबंधित कोणताही आजार असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच प्राणायाम करावा. सुरुवातीला सहज आणि हळूहळू श्वास घेण्याचा सराव करावा. श्वास रोखून धरण्याचे किंवा अतिशय वेगाने श्वास घेण्याचे व्यायाम तज्ज्ञांच्या देखरेखीशिवाय करू नयेत.
फुफ्फुसे निरोगी ठेवण्यासाठी प्राणायामासोबतच नियमित शारीरिक हालचाल करणे, धूम्रपानापासून दूर राहणे आणि प्रदूषणापासून स्वतःचे संरक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.