Pitru Paksha 2026
मुंबई: हिंदू धर्मात आपल्या पूर्वजांप्रति कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा आणि त्यांचे स्मरण करण्याचा काळ म्हणजेच 'पितृपक्ष' किंवा 'श्राद्धपक्ष'. भाद्रपद पौर्णिमेपासून अश्विन अमावस्येपर्यंत (सर्वपित्री अमावस्या) चालणाऱ्या या १६ दिवसांच्या काळात, लोक आपल्या पूर्वजांच्या शांती आणि आनंदासाठी तर्पण, पिंडदान आणि ब्राह्मणांना भोजन देण्यासारखे कार्यक्रम आयोजित करतात.
विशेष म्हणजे, या वर्षी पितृपक्ष शनिवारी सुरू होऊन शनिवारीच संपणार आहे. त्यामुळे यंदा तिथींचा कोणताही क्षय नसून संपूर्ण १६ दिवस श्राद्धकर्म करता येणार आहे. पितृपक्ष कधी सुरू होतो, त्याचे धार्मिक महत्त्व आणि श्राद्ध तारखांची संपूर्ण यादी पहा.
पितृपक्षाची सुरुवात (पौर्णिमा श्राद्ध): २६ सप्टेंबर २०२६ (शनिवार)
पितृपक्षाची सांगता (सर्वपित्री अमावस्या): १० ऑक्टोबर २०२६ (शनिवार)
धार्मिक दृष्टिकोनातून, भगवान शनि आणि पूर्वज या दोघांचेही आशीर्वाद मिळवण्यासाठी शनिवार अत्यंत शुभ मानला जातो. शनिवारी सुरुवात आणि सांगता होणे हा एक दुर्मिळ योग आहे; यामुळे या वर्षी श्राद्ध विधी आणि दानधर्म केल्याने अनेकविध आध्यात्मिक फळे मिळण्याची शक्यता आहे.
सामान्यतः तिथींच्या घटण्यामुळे किंवा वाढण्यामुळे श्राद्धपक्ष कधी १५ तर कधी १६ दिवसांचा होतो. मात्र, वर्ष २०२६ मध्ये कोणतीही तिथी क्षयाला गेलेली नाही. भाद्रपद पौर्णिमा ते सर्वपितृ अमावस्या या कालावधीत सर्व तिथी नियमानुसार आल्या आहेत. परिणामी, यंदाचा पितृपक्ष पूर्ण १६ दिवसांचा असणार असून, भाविकांना आपल्या पूर्वजांच्या तिथीनुसार तर्पण आणि पिंडदान करण्यासाठी हवा तसा पुरेसा वेळ मिळणार आहे.
कुटप आणि रोहिणी कालचे निरीक्षण करणे
तर्पण आणि श्राद्ध विधी नेहमी दुपारी 'कुतप काळात' (दुपारी ११:३० ते १२:३० दरम्यान) करावे. सकाळी किंवा सूर्यास्तानंतर श्राद्ध करणे हे शास्त्रानुसार मानले जात नाही.
पंचबली अर्पण
अन्न तयार झाल्यावर, त्यातील काही भाग सर्वप्रथम 'पंचबली'साठी (गाय, कुत्रा, कावळा, देवता आणि मुंग्या यांच्यासाठी अर्पण) बाजूला काढून ठेवावा. असे मानले जाते की, कावळ्यांच्या माध्यमातून दिलेले अन्न थेट पूर्वजांपर्यंत पोहोचते.
तीळ, पाणी आणि कुश गवत
पूर्वजांना जलांजली अर्पण करताना, पाण्यात काळे तीळ, गंगाजल आणि कच्चे दूध मिसळावे; तसेच हातात कुश (पवित्र गवत) धरून 'तर्पण' विधी करावा.
पौर्णिमा श्राद्ध: २६ सप्टेंबर २०२६ (शनिवार)
प्रतिपदा श्राद्ध: २७ सप्टेंबर २०२६ (रविवार)
द्वितीया श्राद्ध: २८ सप्टेंबर २०२६ (सोमवार)
तृतीया श्राद्ध: २९ सप्टेंबर २०२६ (मंगळवार)
चतुर्थी आणि पंचमी श्राद्ध: ३० सप्टेंबर २०२६ (बुधवार)
षष्ठी श्राद्ध: १ ऑक्टोबर २०२६ (गुरुवार)
सप्तमी श्राद्ध: २ ऑक्टोबर २०२६ (शुक्रवार)
अष्टमी श्राद्ध: ३ ऑक्टोबर २०२६ (शनिवार)
नवमी श्राद्ध: ४ ऑक्टोबर २०२६ (रविवार)
दशमी श्राद्ध: ५ ऑक्टोबर २०२६ (सोमवार)
एकादशी श्राद्ध: ६ ऑक्टोबर २०२६ (मंगळवार)
द्वादशी आणि मघा श्राद्ध: ७ ऑक्टोबर २०२६ (बुधवार)
त्रयोदशी श्राद्ध: ८ ऑक्टोबर २०२६ (गुरुवार)
चतुर्दशी श्राद्ध: ९ ऑक्टोबर २०२६ (शुक्रवार)
सर्वपितृ अमावस्या: १० ऑक्टोबर २०२६ (शनिवार)
