Alcohol Drinking Brain Damage : किशोरावस्थेत (अल्पवयात) केले जाणारे अतिमद्यपान थेट मेंदूची रचना आणि त्याच्या कार्यप्रणालीवर दीर्घकालीन गंभीर परिणाम करू शकते. यामुळे मेंदूतील पेशींमधील संवाद प्रक्रियेत मोठा अडथळा निर्माण होतो, असा इशारा एका नवीन वैद्यकीय संशोधनातून देण्यात आला आहे.
मार्शल युनिव्हर्सिटीच्या ‘जोन सी. एडवर्ड्स स्कूल ऑफ मेडिसिन’मधील संशोधकांनी केलेल्या या अभ्यासात धक्कादायक माहिती समोर आली आहे. किशोरावस्थेत वारंवार मद्यपान केल्यामुळे मेंदूतील शिकणे आणि स्मरणशक्तीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या ‘हिप्पोकॅम्पस’ (Hippocampus) या भागावर गंभीर परिणाम होतो. या काळात मद्यप्राशन केल्याने 'ॲस्ट्रोसाइट्स' (मज्जापेशींमधील संकेतवहनात भूमिका बजावणाऱ्या मेंदूतील पेशी) आणि 'सिनेप्सेस' (न्यूरॉन्स एकमेकांशी संवाद साधणारे सूक्ष्म संपर्क बिंदू) यांच्यातील संपर्क यंत्रणा विस्कळीत होते.
संशोधकांनी उंदरांवर केलेल्या या प्रयोगादरम्यान (प्रिक्लिनिकल मॉडेल) असे आढळून आले की, मद्यपान पूर्णपणे थांबवल्यानंतरही (दीर्घकाळ मद्यवर्जन) हे बदल मेंदूत तसेच राहतात. प्रौढावस्थेत पोहोचल्यानंतर अशा व्यक्तींमध्ये भीतीशी संबंधित वर्तनात असामान्य बदल दिसून येतात.
"किशोरावस्थेतील अतिमद्यपानामुळे मानसिक आरोग्यावर का विपरीत परिणाम होतो आणि जीवनमान का खालावते, हे समजून घेणे हा या संशोधनाचा मुख्य उद्देश आहे. या अभ्यासाच्या माध्यमातून लोकांमध्ये जनजागृती करणे आणि किशोरावस्थेतील मद्यपानाचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम कमी करण्यासाठी नवीन उपचार पद्धती विकसित करणे हे आमचे ध्येय आहे," असे जोन सी. एडवर्ड्स स्कूल ऑफ मेडिसिनचे सहयोगी प्राध्यापक मेरी-लुईस रिशर यांनी स्पष्ट केले आहे.
या संशोधनातून असे स्पष्ट झाले आहे की, किशोरावस्थेतील मद्यपानाचे मेंदूवर होणाऱ्या दीर्घकालीन परिणामांमध्ये 'ॲस्ट्रोसाइट्स' पेशींची भूमिका पूर्वी मानल्या गेलेल्या भूमिकेपेक्षा अधिक महत्त्वाची असू शकते. भविष्यात ॲस्ट्रोसाइट्सच्या कार्याला लक्षित करून उपचार पद्धती विकसित केल्यास, मद्यपानामुळे वर्तनात होणारे कायमस्वरूपी दुष्परिणाम रोखण्यात यश मिळू शकते.
"अलीकडच्या काळातील संशोधनावरून ॲस्ट्रोसाइट्स पेशी मेंदूच्या कार्यक्षमतेत अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात हे सिद्ध झाले आहे. मेंदूचे आरोग्य सुधारण्यासाठी या पेशींवर केंद्रित असलेल्या उपचारांचा विकास करण्यासाठी हे निष्कर्ष उपयुक्त ठरू शकतात, तरीही यावर अधिक संशोधनाची गरज आहे," असे या संशोधनाच्या प्रमुख लेखिका आणि डॉक्टरल उमेदवार ऑलिव्हिया कॉल्टर यांनी स्पष्ट केले आहे.
