how to identify chandranaag snake key features explained
पुढारी ऑनलाईन :
तुम्ही कधी ‘चंद्रनाग’ या सापाबद्दल ऐकले आहे का? भारतातील अनेक भागांत या नावाने ओळखला जाणारा मोनोकल्ड कोब्रा अत्यंत विषारी मानला जातो.
भारतातील अनेक भागांमध्ये सापांना स्थानिक नावांनी ओळखले जाते. त्यापैकीच एक नाव म्हणजे ‘चंद्रनाग’. हे नाव लोक अनेकदा फणा असलेल्या किंवा पट्टे असलेल्या सापांसाठी वापरतात. त्यामुळे वेगवेगळ्या सापांच्या प्रजातींना एकाच नावाने ओळखण्याची चूक होते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून चंद्रनाग म्हणजे मोनोकल्ड कोब्रा मानला जातो. हा अतिशय विषारी साप असून भारताच्या ईशान्य भागासह दक्षिण-पूर्व आशियामध्ये आढळतो.
फण्यावरील गोल चिन्ह हीच मोठी ओळख
मोनोकल्ड कोब्राची सर्वात खास ओळख म्हणजे त्याच्या फण्यावर असलेले गोल चिन्ह. हा साप धोका जाणवल्यावर फणा पसरवतो. त्याच्या फण्यामागे ‘O’ किंवा गोलाकार चिन्ह दिसते. याच कारणामुळे त्याला मोनोकल्ड कोब्रा असे म्हटले जाते.
हा भारतीय चष्मेवाला नागापेक्षा वेगळा असतो. कारण चष्मेवाला नागाच्या फण्यावर चष्म्यासारखे दुहेरी चिन्ह दिसते, तर चंद्रनागामध्ये फक्त एक गोल चिन्ह असते. मात्र काही वेळा हे चिन्ह फिकट किंवा अपूर्णही असू शकते, त्यामुळे ओळख करणे कठीण जाते.
शरीराचा रंग बदलू शकतो
अनेकांना वाटते की चंद्रनागाचा रंग नेहमी सारखाच असतो, पण तसे नाही. संशोधनानुसार त्याचा रंग पिवळसर-तपकिरी, ऑलिव्ह, करडा, गडद तपकिरी किंवा जवळपास काळाही असू शकतो. लहान सापांमध्ये पट्टे आणि डिझाइन अधिक स्पष्ट दिसतात, तर मोठे झाल्यावर शरीर साध्या रंगाचे वाटू शकते. त्यामुळे अनेकदा लोक त्याला इतर बिनविषारी साप समजून गोंधळतात.
फणा आणि हालचालींवरून ओळख
चंद्रनागाचे शरीर गुळगुळीत असते आणि धोका जाणवल्यावर तो डोके उंचावून फणा पसरवतो. तो जोरात फुत्कारही मारतो. त्याचे डोके फार त्रिकोणी नसून थोडे अंडाकृती दिसते. याच हालचाली त्याला इतर सामान्य सापांपासून वेगळे ठरवतात.
कोठे लपायला आवडते?
हा साप शेती, जंगल, दलदलीचे भाग तसेच मानवी वस्त्यांच्या आसपासही आढळतो. उंदरांची बिळे, जुनी घरे, झाडांच्या ढोली आणि कचऱ्याचे ढीग ही त्याची आवडती ठिकाणे मानली जातात. पावसाळ्यात हा साप अधिक प्रमाणात दिसून येतो.
सावधगिरीच सर्वात महत्त्वाची
वन्यजीव तज्ज्ञांच्या मते, केवळ रंग किंवा स्थानिक नावावरून कोणत्याही सापाची ओळख करणे धोकादायक ठरू शकते. अनेक बिनविषारी सापही दिसायला विषारी सापांसारखे असतात. घरात किंवा आसपास एखादा अनोळखी साप दिसल्यास त्याला हात लावू नका किंवा पकडण्याचा प्रयत्न करू नका. तात्काळ वन विभाग किंवा प्रशिक्षित सर्पमित्रांशी संपर्क साधा.