Pakistan Match Fixing Suspicion : पाकिस्तानच्या अडचणीत सापडलेल्या इंग्लंड कसोटी क्रिकेट दौऱ्याला वेगळे वळण मिळाले आहे. एजबॅस्टन येथे होणाऱ्या तिसऱ्या आणि अंतिम कसोटी सामन्यापूर्वी पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाने (पीसीबी) राष्ट्रीय संघातील खेळाडूंचे मोबाईल फोन ताब्यात घेतल्याची माहिती समोर आली आहे.
'पाकिस्तानी ३६५ न्यूज'ने दिलेल्या वृत्तानुसार, खेळाडूंचे मोबाईल फोन पीसीबीकडे जमा करण्यात आले आहेत. अंतिम कसोटी संपेपर्यंत ते बोर्डाच्याच ताब्यात राहतील. ज्या खेळाडूंचे फोन घेण्यात आले आहेत, त्यांची नावे या अहवालात जाहीर करण्यात आलेली नाहीत. तसेच पीसीबीनेही हे फोन ताब्यात का घेतले, याचे स्पष्टीकरण दिलेले नाही.
या घटनेमुळे खेळाडूंच्या वैयक्तिक उपकरणांवर प्रशासनाचे नक्की किती अधिकार आहेत? फोन कधी ताब्यात घेतले जाऊ शकतात, ते कधीपर्यंत ठेवले जाऊ शकतात किंवा तपासले जाऊ शकतात आणि त्यांच्या खाजगी संभाषणांना कोणते संरक्षण आहे, यावर आता प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत.
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये मोबाईल फोन वापरण्यावर आधीच कडक निर्बंध आहेत. आयसीसीच्या 'प्लेअर अँड मॅच ऑफिशियल्स एरिया' (PMOA) नियमांनुसार, आंतरराष्ट्रीय सामन्यादरम्यान खेळाडूंना आणि सपोर्ट स्टाफला ड्रेसिंग रूमसह कोणत्याही राखीव क्षेत्रात मोबाईल फोन किंवा इतर संवाद साधणारी उपकरणे बाळगण्यास अथवा वापरण्यास बंदी आहे. खेळाडूंनी अशा भागात प्रवेश करण्यापूर्वी आपली उपकरणे सुरक्षित ठिकाणी जमा करणे अपेक्षित असते. या नियमांचा मुख्य उद्देश आंतरराष्ट्रीय सामन्यांचे पावित्र्य राखणे आणि अनधिकृत संभाषण रोखणे हा आहे.मात्र, सामन्याच्या दिवशी असणारे हे निर्बंध आणि खेळाडूचा वैयक्तिक फोन दीर्घ काळासाठी ताब्यात ठेवणे, या दोन्ही वेगवेगळ्या बाबी आहेत.
आयसीसीच्या भ्रष्टाचारविरोधी नियमांनुसार (Anti-Corruption Code), जेव्हा एखादी अधिकृत तपासणी सुरू असते, तेव्हा भ्रष्टाचारविरोधी अधिकाऱ्यांना अधिक व्यापक अधिकार मिळतात. या नियमांनुसार, जर एखाद्या उपकरणातील माहिती तपासासाठी महत्त्वाची आहे असे मानण्यास रास्त कारण असेल, तर अधिकृत अधिकारी खेळाडूकडे मोबाईल फोन जमा करण्याची किंवा त्यातील माहिती कॉपी/डाउनलोड करण्याची लिखित मागणी करू शकतात.या मागणीअंतर्गत टेलिफोन आणि इंटरनेट रेकॉर्ड्स, मेसेज, व्हॉट्सॲप चॅट, फोटो, व्हिडिओ, ऑडिओ फाइल्स आणि इतर डिजिटल दस्तऐवज मागितले जाऊ शकतात. तसेच तपासासाठी आवश्यक असणारे पासवर्ड किंवा ॲक्सेस कोड देणेही खेळाडूंना बंधनकारक असते. भ्रष्टाचारविरोधी तपासादरम्यान अशा कायदेशीर मागणीचे पालन न केल्यास खेळाडूवर शिस्तभंगाची कारवाई होऊ शकते.
आयसीसीच्या या नियमांची चर्चा होत असली, तरी पीसीबीने फोन ताब्यात घेतल्यामुळे लगेचच भ्रष्टाचारविरोधी तपास सुरू आहे, असे सिद्ध होत नाही. पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डची ही कारवाई भ्रष्टाचार, सट्टेबाजी किंवा मॅच फिक्सिंगशी संबंधित आहे याची कोणतीही अधिकृत पुष्टी झालेली नाही. तसेच कोणत्याही खेळाडूवर जाहीरपणे असा आरोपही झालेला नाही. याशिवाय आयसीसीचे अधिकारक्षेत्र आणि राष्ट्रीय क्रिकेट बोर्डाचे अधिकार यामध्ये फरक असतो. आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटसाठी आयसीसीची 'इंटीग्रिटी युनिट' जागतिक नियमांनुसार मुख्य प्राधिकरण असते, तर राष्ट्रीय बोर्डांकडे प्रामुख्याने त्यांच्या देशांतर्गत स्पर्धांचे अधिकार असतात.खेळाडूंचे करार, संघाचे नियम किंवा अंतर्गत शिस्तपालन प्रक्रियेअंतर्गत पीसीबीला काही वेगळे अधिकार असू शकतात. मात्र, बोर्डाने या कारवाईसाठी अशा कोणत्याही नियमाचा सार्वजनिकरीत्या उल्लेख केलेला नाही.
इंग्लंड दौऱ्याच्या पाकिस्तान संघ अत्यंत खडतर वाटचाल करत आहे. पहिल्या दोन कसोटी सामन्यांमध्ये मोठा पराभव झाल्यानंतर पीसीबीने मालिकेच्या मध्यमातच संपूर्ण संघात मोठे बदल केले. सात खेळाडूंना पाकिस्तानात परत पाठवण्यात आले, एजबॅस्टन येथील अंतिम सामन्यापूर्वी कोचिंग स्टाफमध्येही फेरबदल करण्यात आले. कसोटी प्रशिक्षक सरफराज अहमद यांच्याऐवजी आता माईक हेसन तिसऱ्या आणि अंतिम कसोटीत पाकिस्तान संघाचे मार्गदर्शन करतील. खेळाडूंचे मोबाईल फोन पीसीबीच्या ताब्यात देण्याच्या या निर्णयामुळे आधीच गोंधळाच्या वातावरणात असलेल्या या दौऱ्यात आणखी एका अनपेक्षित घटनेची भर पडली आहे.
सध्या तरी या कारवाईमागचे नेमके कारण अस्पष्ट आहे. पीसीबी यावर स्पष्टीकरण देत नाही तोपर्यंत, हा प्रकार अंतर्गत शिस्तभंगाची कारवाई आहे, संघाचा एखादा नियम आहे की अधिकृत तपासाचा भाग आहे, हे स्पष्ट होऊ शकणार नाही.