CBSE 3 Language Formula
नवी दिल्ली: केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळाने (CBSE) १ जुलैपासून इयत्ता ९ वी आणि १० वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तीन भाषांचा अभ्यास करणे अनिवार्य केले आहे. यापैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे आवश्यक आहे. हा निर्णय राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० आणि शालेय शिक्षणासाठी राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखडा २०२३ च्या शैक्षणिक सुधारणांचा एक भाग आहे.
विद्यार्थ्यांनी तिसऱ्या भाषेत चांगली कामगिरी केली नाही, तरीही त्यांना इयत्ता १० वीच्या बोर्डाच्या परीक्षेला बसण्यापासून रोखले जाणार नाही, असे CBSE ने स्पष्ट केले आहे. या विषयाचे मूल्यांकन शाळांमार्फत केले जाईल, बोर्डाच्या परीक्षा पद्धतीद्वारे नाही.
CBSE ने स्पष्ट केले आहे की, राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० अंतर्गत त्रि-भाषा सूत्राची अधिक कडक अंमलबजावणी करण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. भाषेचे शिक्षण राष्ट्रीय शैक्षणिक सुधारणांशी सुसंगत करणे आणि विद्यार्थ्यांनी शालेय शिक्षणादरम्यान एकापेक्षा जास्त भाषांचा अभ्यास करावा, हे यामागचे उद्दिष्ट आहे.
बोर्डाने म्हटले आहे की, या बदलाचा उद्देश विद्यार्थ्यांना इंग्रजीसोबतच भारतीय भाषा शिकण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हा देखील आहे. बहुभाषिक शिक्षणाद्वारे विषयांचे आकलन सुधारणे आणि इयत्ता १० वीच्या बोर्डाच्या परीक्षांपूर्वी भाषेचा अभ्यास लवकर सुरू करणे, हा देखील यामागील हेतू असल्याचे सांगण्यात येत आहे.
१ जुलैपासून, CBSE अंतर्गत इयत्ता ९ वीच्या विद्यार्थ्यांना R1, R2 आणि R3 नावाच्या तीन भाषांचा अभ्यास करावा लागेल. या भाषांपैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे बंधनकारक आहे. बहुतांश शाळांमध्ये इंग्रजी ही R1 (पहिली भाषा) म्हणून सुरू राहील. परदेशी भाषेची निवड केवळ तेव्हाच केली जाऊ शकते जेव्हा दोन भारतीय भाषा आधीच निवडलेल्या असतील आणि अशा परिस्थितीत तिचा अभ्यास तिसरी भाषा किंवा अतिरिक्त चौथी भाषा म्हणून केला जाऊ शकतो.
तिसरी भाषा सहसा भारतीय भाषांमधूनच निवडली जाते. विद्यार्थी हिंदी, संस्कृत, बंगाली, आसामी, मणिपुरी, मराठी, तमिळ, तेलगू, कन्नड, मल्याळम, गुजराती, ओडिया, पंजाबी, उर्दू किंवा त्यांच्या शाळेत किंवा राज्यात उपलब्ध असलेल्या इतर कोणत्याही प्रादेशिक भारतीय भाषेचा अभ्यास करू शकतात. CBSE ने स्पष्ट केले आहे की तीनपैकी किमान दोन भाषा भारतीय असणे आवश्यक आहे, त्यामुळे तिसरी भाषा प्रामुख्याने याच गटातून निवडली जाईल.
काही प्रकरणांमध्ये, विद्यार्थी तिसरी भाषा म्हणून परदेशी भाषेचा देखील अभ्यास करू शकतात, परंतु केवळ विशिष्ट अटींनुसारच. फ्रेंच, जर्मन, स्पॅनिश, जपानी किंवा रशियन सारखी परदेशी भाषा तिसरी भाषा म्हणून तेव्हाच घेता येईल, जर विद्यार्थी आधीपासूनच दोन भारतीय भाषांचा अभ्यास करत असेल.
CBSE ने शाळांना ३० जूनपर्यंत OASIS पोर्टलवर इयत्ता ६ वी ते ९ वीसाठीचे त्यांचे भाषेचे पर्याय अपडेट करण्यास सांगितले आहे. नवीन पाठ्यपुस्तके उपलब्ध होईपर्यंत, शाळा इयत्ता ९ वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी ६ वीच्या R3 पाठ्यपुस्तकांचा वापर करू शकतात. बोर्डाने असेही म्हटले आहे की पूरक साहित्य, नमुना प्रश्नपत्रिका आणि अंतर्गत मूल्यमापनाची मार्गदर्शक तत्त्वे लवकरच जारी केली जातील.
CBSE ने स्पष्ट केले आहे की, इयत्ता १० वीच्या पातळीवर तिसऱ्या भाषेसाठी (R3) कोणतीही बोर्डाची परीक्षा होणार नाही. याचे मूल्यांकन पूर्णपणे शाळांद्वारे अंतर्गत मूल्यमापनाद्वारे केले जाईल. R3 मध्ये मिळालेले गुण अंतिम CBSE प्रमाणपत्रात दर्शवले जातील. बोर्डाने हे देखील स्पष्ट केले आहे की तिसऱ्या भाषेतील कामगिरीच्या आधारावर विद्यार्थ्यांना इयत्ता १० वीच्या बोर्डाच्या परीक्षेला बसण्यास अपात्र ठरवले जाणार नाही.
अनेक शाळांच्या प्राचार्यांनी म्हटले आहे की, हा बदल अचानक झाला असून यामुळे शैक्षणिक सत्राचे नियोजन करण्यात आव्हाने निर्माण होतील. त्यांनी प्रशिक्षित भाषा शिक्षकांचा तुटवडा, वेळापत्रकातील बदल आणि विद्यार्थ्यांवरील वाढता शैक्षणिक भार यांसारख्या अडचणींकडे लक्ष वेधले आहे. काही शिक्षणतज्ज्ञांनी असेही म्हटले आहे की, शाळांना या बदलाची तयारी करण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळाला नाही, कारण शैक्षणिक सत्र आधीच सुरू झाले आहे.