Jagannath Temple Treasure Inventory RBI Ratna Bhandar: ओडिशातील पुरी येथील जगप्रसिद्ध जगन्नाथ मंदिर पुन्हा एकदा चर्चेत आलं आहे. कारण, मंदिरातील ‘रत्न भंडार’ (खजिना) उघडून त्यातील सोनं, चांदी आणि मौल्यवान रत्नांची मोजणी आणि नोंदणी (इन्व्हेंटरी) करण्याची प्रक्रिया तब्बल अनेक दशकांनंतर सुरू झाली आहे. या प्रक्रियेत भारतीय रिझर्व्ह बँकेचे अधिकारीही सहभागी झाले असल्याने याकडे देशाचं लक्ष लागलं आहे.
जगन्नाथ मंदिरातील रत्न भंडार 1978 साली उघडण्यात आलं होतं. त्यानंतर आता पुन्हा एकदा हा खजिना उघडून त्यातील संपत्तीची अधिकृत नोंदणी सुरू करण्यात आली आहे.
त्या काळातील नोंदीनुसार:
सुमारे 128 किलो सोने
सुमारे 221 किलो चांदी
तसेच अनेक मौल्यवान रत्न
असल्याची माहिती समोर आली होती. आता आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने या संपत्तीची नव्याने तपशीलवार मोजणी केली जाणार आहे.
मंदिराच्या परंपरेनुसार ही प्रक्रिया अत्यंत शुभ वेळेत सुरू करण्यात आली आहे. दुपारी 12:09 ते 1:40 या वेळेत अधिकृत कर्मचाऱ्यांनी पारंपरिक वेशात मंदिरात प्रवेश केला. धार्मिक विधी पार पाडून मोजणीला सुरुवात झाली. या प्रक्रियेत फक्त अधिकृत व्यक्तींनाच प्रवेश देण्यात आला आहे.
मंदिर प्रशासनाने या संपूर्ण प्रक्रियेसाठी एक सविस्तर SOP (Standard Operating Procedure) तयार केली आहे.
या SOPनुसार:
सर्वप्रथम रोजच्या पूजेत वापरल्या जाणाऱ्या दागिन्यांची नोंद
त्यानंतर बाहेरील कक्ष (outer chamber)
शेवटी आतील कक्ष (inner chamber) उघडण्यात येणार
यादरम्यान भक्तांना ‘बाहरा कथा’पर्यंत दर्शनाची परवानगी असून ‘भीतरा कथा’ भागात प्रवेश बंद ठेवण्यात आला आहे.
या वेळी मोजणी प्रक्रिया अधिक अचूक आणि लवकर व्हावी यासाठी आधुनिक साधनांचा वापर केला जात आहे.
प्रत्येक वस्तूची डिजिटल फोटोग्राफी
दोन जेमोलॉजिस्ट (रत्नतज्ज्ञ) ओळखीसाठी उपस्थित
सोनं, चांदी आणि इतर वस्तू वेगवेगळ्या रंगांच्या कापडात सुरक्षित ठेवणे
या प्रक्रियेत भारतीय रिझर्व्ह बँकचे प्रतिनिधीही सहभागी आहेत. यामागचं कारण म्हणजे:
मौल्यवान संपत्तीची अचूक नोंदणी
पारदर्शकता राखणे
आर्थिक मूल्यांकन योग्य पद्धतीने करणे
त्यामुळे ही प्रक्रिया अधिक विश्वासार्ह आणि अधिकृत होणार आहे.
पुरीच्या जगन्नाथ मंदिरातील रत्न भंडार हे केवळ धार्मिक नव्हे, तर ऐतिहासिक आणि आर्थिक दृष्टिकोनातूनही अत्यंत महत्त्वाचं आहे. 48 वर्षांनंतर सुरू झालेली ही मोजणी प्रक्रिया देशभरात उत्सुकता निर्माण करणारी आहे. या प्रक्रियेनंतर मंदिरातील खजिन्याचं खरं स्वरूप, त्याची किंमत आणि ऐतिहासिक महत्त्व अधिक स्पष्ट होणार आहे.