Savarkar Swatantryaveer Title Case: पुण्यात सुरू असलेल्या एका महत्त्वाच्या मानहानी प्रकरणात एक नवा मुद्दा समोर आला आहे. स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांना “स्वातंत्र्यवीर” ही उपाधी सरकारने दिलेली नसून ती एका लेखकाने दिल्याचे न्यायालयात सांगण्यात आले. हे विधान सावरकरांचे पणतू सात्यकी सावरकर यांनी केले आहे.
हे प्रकरण काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्या विरोधातील मानहानी खटल्याशी संबंधित आहे. पुण्यातील विशेष MP/MLA न्यायालयात न्यायाधीश अमोल शिंदे यांच्या समोर ही सुनावणी सुरू आहे. गांधी यांचे वकील मिलिंद पवार सध्या सात्यकी सावरकर यांची उलटतपासणी (cross-examination) करत आहेत.
सात्यकी यांनी न्यायालयात सांगितले की, “स्वातंत्र्यवीर” ही उपाधी कोणत्याही सरकारने अधिकृतपणे दिलेली नाही. ती सावरकरांवरील चरित्र लिहिणाऱ्या लेखक सदाशिव रानडे यांनी दिली आहे. त्यांनी असेही मान्य केले की, लोकांनी ही उपाधी दिल्याचे कोणतेही ठोस दस्तऐवजी पुरावे त्यांच्या जवळ नाहीत.
सुनावणीदरम्यान सावरकरांच्या जीवनाविषयी काही महत्त्वाचे मुद्देही पुढे आले. ब्रिटिश काळात सावरकर शिक्षणासाठी लंडनला गेले होते आणि तेथे सुमारे चार वर्षे राहिले होते, हे सात्यकी यांनी मान्य केले. त्या काळात सावरकरांनी अनेक पुस्तके आणि लेख लिहिले होते. मात्र, ब्रिटिशांच्या लक्षात येऊ नये म्हणून त्यापैकी काही लेखन इतरांच्या नावाने गुप्तपणे प्रकाशित करण्यात आले होते, असेही त्यांनी सांगितले.
सावरकरांच्या लेखनाबाबतही त्यांनी महत्त्वाची माहिती दिली. भारतात आणि लंडनमधील ग्रंथालयांमध्ये सावरकरांची अनेक पुस्तके उपलब्ध आहेत आणि त्यावर संशोधनही सुरू आहे. मात्र, त्या पुस्तकांमध्ये नेमके काय लिहिले आहे, याबाबत आपल्याला सविस्तर माहिती नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. “मी लेखक आहे, इतिहासकार नाही,” असेही त्यांनी नमूद केले.
या प्रकरणाची पार्श्वभूमी पाहिली तर, राहुल गांधी यांनी विविध प्रसंगी सावरकरांविषयी केलेल्या वक्तव्यांमुळे हा मानहानीचा खटला दाखल करण्यात आला आहे. विशेषतः 5 मार्च 2023 रोजी युनायटेड किंगडममध्ये ‘ओव्हरसीज काँग्रेस’ कार्यक्रमात केलेल्या भाषणाचा उल्लेख तक्रारीत करण्यात आला आहे.
तक्रारदार सात्यकी सावरकर यांनी आरोप केला आहे की, गांधी यांनी जाणूनबुजून खोटे आणि बिनबुडाचे आरोप करून सावरकरांची प्रतिमा मलिन करण्याचा प्रयत्न केला. त्यांनी असा दावा केला की, गांधी यांनी सावरकरांनी एका पुस्तकात मुस्लिम व्यक्तीला मारहाण केल्याचा उल्लेख केला होता, जो प्रत्यक्षात कधीच घडलेला नाही.
या तक्रारीत सात्यकी यांनी विविध वृत्तपत्रांच्या बातम्या आणि गांधी यांच्या भाषणाचा व्हिडिओ पुरावा म्हणून सादर केला आहे. त्यांनी भारतीय दंड संहितेच्या कलम 500 अंतर्गत गांधी यांना कमाल शिक्षा देण्याची मागणी केली आहे, तसेच फौजदारी प्रक्रिया संहितेच्या कलम 357 अंतर्गत नुकसानभरपाईही मागितली आहे.
दरम्यान, या प्रकरणातील पुढील सुनावणी 13 एप्रिल रोजी होणार असून, त्यात सात्यकी सावरकर यांची उलटतपासणी पुढे सुरू राहणार आहे. या सुनावणीतील घडामोडींवर देशभराचे लक्ष लागले आहे.