महाड: भविष्यातील पाणीटंचाई आणि दुष्काळाचे संकट लक्षात घेऊन शासनाकडून जलसंधारणाच्या उपाययोजनांवर भर दिला जात आहे. रायगडचे पालकमंत्री भरतशेठ गोगावले यांनी जिल्ह्यात पाच हजार छोटे-मोठे बंधारे उभारण्याचा मानस व्यक्त केला आहे.
मात्र, एकीकडे पाणी अडवण्यासाठी प्रयत्न सुरू असताना दुसरीकडे महाड औद्योगिक वसाहतीतील सावित्री नदीवरील जुन्या बंधाऱ्याकडे MIDC प्रशासनाचे दुर्लक्ष होत असल्याचा मुद्दा समोर आला आहे. या ठिकाणी बंधाऱ्याचे केवळ जुने बांधकाम उभे असून, त्याचा प्रभावी वापर होत नसल्याने मोठ्या प्रमाणातील नदीचे पाणी वाहून जात आहे.
महाड MIDC परिसरातील सावित्री नदीवर MIDCच्या मालकीचा जुना बंधारा आहे. सध्या या बंधाऱ्याचा पाणीसाठ्यासाठी उपयोग होत नसून, तेथे केवळ बंधाऱ्याची संरचना अस्तित्वात आहे. पोलादपूरच्या दिशेने येणाऱ्या सावित्री नदीचे तसेच रायगड खोऱ्यातून येणाऱ्या काळ नदीचे पाणी या परिसरात येते.
मात्र, पाणी अडवण्याची प्रभावी व्यवस्था नसल्याने नदीतील पाणी पुढे वाहून जाते. या उपलब्ध जलस्रोताचा योग्य वापर केल्यास मोठ्या प्रमाणात पाणीसाठा निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
तेज मराठी न्यूजच्या टीमने या जुन्या बंधाऱ्याची प्रत्यक्ष पाहणी करून ग्राउंड रिपोर्ट केला. पाहणीदरम्यान, अस्तित्वात असलेल्या संरचनेचा तांत्रिकदृष्ट्या अभ्यास करून आवश्यक दुरुस्ती व पुनर्बांधणी केल्यास पाणी अडवण्याची व्यवस्था निर्माण करता येऊ शकते, असा मुद्दा पुढे आला आहे. मात्र, बंधाऱ्याची सद्यस्थिती, त्याची साठवण क्षमता आणि पुनर्बांधणीची व्यवहार्यता याबाबत तज्ज्ञांकडून तांत्रिक सर्वेक्षण होणे आवश्यक आहे.
पालकमंत्र्यांच्या मोहिमेत या बंधाऱ्याचा समावेश होणार का? -रायगड जिल्ह्यात पाणीटंचाईचे संकट लक्षात घेऊन पालकमंत्री भरतशेठ गोगावले यांनी पाच हजार छोटे-मोठे बंधारे उभारण्याची मोहीम हाती घेण्याचा मानस व्यक्त केला आहे. अशा परिस्थितीत महाड MIDC हद्दीतील अस्तित्वात असलेल्या जुन्या बंधाऱ्याचा पुनर्विकास करून पाणी अडवण्याची संधी प्रशासनाने गांभीर्याने घ्यावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
नवीन बंधारे उभारण्यासाठी जागा, निधी आणि परवानग्यांची आवश्यकता असताना आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या संरचनेचा उपयोग करता येणार आहे का, याची तपासणी करणे महत्त्वाचे ठरेल. योग्य तांत्रिक अभ्यासानंतर हा बंधारा कार्यान्वित करणे शक्य असल्यास पाणीसाठा वाढवण्याच्या दृष्टीने हा उपयुक्त पर्याय ठरू शकतो.
वारंवार विनंती करूनही प्रशासनाचे दुर्लक्ष?-तेज मराठी न्यूजच्या वतीने या विषयाकडे MIDC प्रशासनाचे लक्ष वेधण्यासाठी दूरध्वनीद्वारे तसेच प्रत्यक्ष भेटून अनेकदा विनंती करण्यात आल्याचे सांगण्यात आले आहे. मात्र, या बंधाऱ्याच्या दुरुस्ती अथवा पुनर्बांधणीबाबत ठोस कार्यवाही झाल्याचे अद्याप दिसून येत नसल्याचा दावा करण्यात येत आहे.
भविष्यातील पाणीटंचाई टाळण्यासाठी आजपासूनच पाण्याचे नियोजन करणे आवश्यक आहे. नदीतील पाणी वाहून जात असताना उपलब्ध संरचनेचा वापर करून ते अडवण्याची शक्यता तपासली जात नसेल, तर जलसंधारणाच्या प्रयत्नांबाबत प्रश्न उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे. सावित्री नदीवरील जुन्या बंधाऱ्याचे तांत्रिक सर्वेक्षण करून त्याच्या पुनरुज्जीवनासाठी MIDC प्रशासन पुढाकार घेणार का? पाणीटंचाईचे संकट तीव्र होण्यापूर्वी या महत्त्वाच्या जलस्रोताचा उपयोग केला जाणार का? या प्रश्नांची उत्तरे आता प्रशासनाच्या भूमिकेतूनच मिळणार आहेत.
पावसाळ्यात उपलब्ध होणारे नदीचे पाणी अडवून त्याचा नियोजनबद्ध वापर केल्यास औद्योगिक वसाहतीला काही प्रमाणात दिलासा मिळू शकतो. त्याचबरोबर जलसंधारणाच्या दृष्टीनेही हा प्रकल्प महत्त्वपूर्ण ठरू शकतो. मात्र, पाणीसाठ्याचा वापर करताना पर्यावरणीय परिणाम, नदीचा नैसर्गिक प्रवाह आणि पाणीवाटपाचे नियोजन यांचाही विचार करणे आवश्यक आहे.
औद्योगिक वसाहतीला मिळू शकतो दिलासा
महाड MIDCमध्ये अनेक रासायनिक व अन्य औद्योगिक कारखाने कार्यरत आहेत. या उद्योगांसाठी पाण्याची उपलब्धता अत्यंत महत्त्वाची आहे. भविष्यात पाणीटंचाई तीव्र झाल्यास औद्योगिक उत्पादनावरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. अशा परिस्थितीत सावित्री नदीवरील जुन्या बंधाऱ्याचे पुनरुज्जीवन करून पाणीसाठा वाढवण्याचा पर्याय तपासणे गरजेचे आहे.