Vidyanand Bapat Atheist Journey: गणेशोत्सवाच्या काळात होणाऱ्या ध्वनीप्रदूषणाला विरोध करत डीजेच्या वापराविरोधात भूमिका मांडल्यामुळे विद्यानंद बापट सध्या चर्चेत आहेत. त्यांनी एका वृत्तवाहिनीला दिलेल्या मुलाखतीत विविध सामाजिक आणि वैचारिक विषयांवर आपली भूमिका स्पष्ट केली. यावेळी त्यांना त्यांच्या नास्तिक विचारसरणीबाबतही प्रश्न विचारण्यात आला. आपण नास्तिक कधी झालो आणि त्यामागे कोणत्या विचारवंतांचा व पुस्तकांचा प्रभाव पडला, याचा सविस्तर खुलासा बापट यांनी केला.
आपले कुटुंब नास्तिक नव्हते, असे विद्यानंद बापट यांनी स्पष्ट केले. कोकणातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक वातावरणात गणेशोत्सवाला मोठे महत्त्व असल्याचे त्यांनी सांगितले. दिवाळीपेक्षाही गणेशोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. मुंबई आणि पुण्यासह विविध शहरांमध्ये राहणारे कोकणातील चाकरमानी गणेशोत्सवासाठी आपल्या गावी जातात.
कोकणात गणेशोत्सवासोबत शिमगा म्हणजेच होळीचाही मोठा उत्सव असतो. घराघरांत गणपतीची प्रतिष्ठापना करण्याची परंपरा आहे. त्यामुळे लहानपणी आपल्या घरीही गणेशोत्सव साजरा होत होता, असे बापट यांनी सांगितले.
मात्र, वय वाढत गेले तसे स्वतःचे विचार आणि भूमिका स्वतंत्रपणे ठरवण्याची प्रक्रिया सुरू झाली. आर्थिक आणि वैचारिकदृष्ट्या स्वतंत्र झाल्यानंतर नास्तिक असणे हा आपला वैयक्तिक अधिकार असल्याचे त्यांनी सांगितले. आपल्या विचारांना कुटुंबीयांचीही मान्यता असल्याचे बापट यांनी स्पष्ट केले.
लहानपणापासूनच काही अंधश्रद्धांबाबत आपल्या मनात प्रश्न निर्माण होत होते, असे विद्यानंद बापट यांनी सांगितले. वाहनांना लिंबू-मिरची बांधल्याने अपघात टळतात, अशी धारणा असली तरी प्रत्यक्षात अशा वाहनांचेही अपघात होतात. दुकानाला लिंबू-मिरची बांधूनही काही व्यवसाय बंद पडतात, तर काही दुकानांमध्ये ती नसतानाही व्यवसाय यशस्वी होतो, असे निरीक्षण त्यांनी मांडले.
या अनुभवांमुळे श्रद्धा आणि प्रत्यक्ष वास्तव यांच्यातील संबंधाबाबत लहान वयातच त्यांच्या मनात प्रश्न निर्माण झाले. मात्र, केवळ या अनुभवांमुळे आपली वैचारिक भूमिका पूर्णपणे स्पष्ट झाली नाही, असे त्यांनी सांगितले.
विद्यानंद बापट यांच्या नास्तिक विचारांना सैद्धांतिक आणि वैचारिक आधार मिळवून देण्यात रिचर्ड डॉकिन्स यांच्या ‘द गॉड डिल्यूझन’ या पुस्तकाची महत्त्वाची भूमिका असल्याचे त्यांनी सांगितले.
हे पुस्तक वाचल्यानंतर देव, श्रद्धा आणि नास्तिकता याबाबतच्या आपल्या विचारांना संकल्पनात्मक स्पष्टता मिळाली. त्यानंतर इतर लेखक आणि विचारवंतांचे साहित्यही वाचले. विल्यम कॅट आणि जॉन लेनॉन यांच्या पुस्तकांचाही आपल्या विचारांवर प्रभाव पडल्याचे बापट यांनी नमूद केले.
विविध लेखकांचे साहित्य वाचत गेल्यानंतर आपली नास्तिकतेची भूमिका अधिक ठाम झाली, असे विद्यानंद बापट यांनी सांगितले. केवळ एखाद्या व्यक्तीच्या प्रभावामुळे किंवा एखाद्या घटनेमुळे आपण नास्तिक झालो नाही, तर वाचन आणि वैचारिक चिंतनातून ही भूमिका तयार झाली असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
“पुस्तकं वाचून काढल्यानंतर कट्टर नास्तिक बनलो,” अशी भूमिका बापट यांनी मांडली. त्यामुळे समोर कोणतीही व्यक्ती किंवा कोणतेही मत असले तरी आपल्या नास्तिक विचारसरणीवर त्याचा परिणाम होत नाही, कारण त्या भूमिकेमागे वैचारिक आणि संकल्पनात्मक स्पष्टता असल्याचे त्यांनी सांगितले.
गणेशोत्सवातील ध्वनीप्रदूषणाचा मुद्दा असो किंवा नास्तिकतेचा प्रश्न, विद्यानंद बापट यांनी आपल्या भूमिका तर्क आणि वैचारिक भूमिकेच्या आधारे मांडल्याचे या मुलाखतीतून स्पष्ट झाले.