अमृत भांडवलकर
सासवड: संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराजांच्या आषाढी पायी पालखी सोहळ्याचा सासवड येथील मुक्काम हा केवळ धार्मिक परंपरेचा भाग नसून वारकरी संस्कृती, सामाजिक एकात्मता, लोकसेवा आणि स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना देणारा एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. हजारो वारकऱ्यांच्या आगमनाने संपूर्ण सासवडनगरी 'ज्ञानोबा-तुकाराम' आणि 'जय जय राम कृष्ण हरी'च्या अखंड गजराने दुमदुमून गेली असून, भक्ती, शिस्त आणि सेवाभावाचे अनोखे दर्शन घडत आहे.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या पालखी मुक्कामाचा सकारात्मक परिणाम सासवडच्या अर्थव्यवस्थेवर देखील दिसून येत आहे. किराणा, भाजीपाला, फळे, दुग्धजन्य पदार्थ, भोजनालये, चहाचे स्टॉल, पूजासाहित्य, पादत्राणे तसेच विविध लघुउद्योजकांच्या व्यवसायात मोठी वाढ झाली आहे. स्थानिक व्यापाऱ्यांसाठी हा काळ आर्थिकदृष्ट्या महत्त्वाचा ठरत असून, बाजारपेठेत मोठी उलाढाल होत आहे.
वारकऱ्यांच्या सेवेसाठी सासवडकरांनीही परंपरेप्रमाणे आपली घरे, सभागृहे, मंदिर परिसर आणि विविध संस्थांची आवारे खुली केली आहेत. अनेक ठिकाणी मोफत भोजन, पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था, चहा-नाष्टा, वैद्यकीय मदत आणि विश्रांतीची सुविधा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. 'अतिथी देवो भव' या संस्कृतीचा प्रत्यय या सेवाकार्यातून सातत्याने येत आहे.
हजारो दिंड्यांचे नियोजनबद्ध आगमन, मुक्काम आणि प्रस्थान हे वारीचे वैशिष्ट्य मानले जाते. प्रत्येक दिंडीतील शिस्त, वेळेचे काटेकोर पालन, सामूहिक निर्णय प्रक्रिया आणि स्वयंशिस्तीमुळे एवढा मोठा सोहळा सुरळीत पार पडतो. प्रशासन, पोलिस, पालखी सोहळा समिती आणि स्वयंसेवी संस्थांच्या समन्वयामुळे वाहतूक, सुरक्षा आणि गर्दी व्यवस्थापन प्रभावीपणे हाताळले जात आहे.
वारकऱ्यांच्या आरोग्याची विशेष काळजी घेत विविध ठिकाणी आरोग्य तपासणी शिबिरे उभारण्यात आली आहेत. डॉक्टर, परिचारिका आणि स्वयंसेवकांकडून रक्तदाब, मधुमेह, ताप, किरकोळ दुखापती तसेच आवश्यक औषधोपचाराची मोफत सुविधा उपलब्ध करून दिली जात आहे. रुग्णवाहिका, आपत्कालीन वैद्यकीय पथके आणि आरोग्य विभाग सतत सज्ज ठेवण्यात आला आहे.
यंदाच्या वारीत पर्यावरण संवर्धनालाही विशेष प्राधान्य देण्यात आले आहे. प्लास्टिकमुक्त वारीसाठी जनजागृती, कापडी पिशव्यांचे वितरण, कचरा वर्गीकरण, स्वच्छता मोहीम आणि पुनर्वापराला प्रोत्साहन देणारे उपक्रम राबविले जात आहेत. वारकरी, स्वयंसेवक आणि नागरिकांकडूनही या उपक्रमांना उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळत असून, स्वच्छ व हरित वारीचा संदेश अधिक प्रभावीपणे पोहचत आहे.
यंदाच्या वारीतील आणखी एक उल्लेखनीय बाब म्हणजे वारकरी संप्रदायात नव्या पिढीचा वाढता सहभाग. युवक-युवती, विद्यार्थी आणि लहान मुले मोठ्या संख्येने दिंड्यांमध्ये सहभागी होत असून, टाळ-मृदंग, अभंग, भारूड आणि हरिनाम सप्ताहाच्या परंपरा नव्या उत्साहाने पुढे नेत आहेत.