प्रा. अनिल धुमाळ
शिवनगर: बारामती शहरासह ग्रामीण भागात पोलिसांच्या कारवाया टाळण्यासाठी गुटखा विक्रेत्यांकडून अतिशय खुबीने, छुप्या पद्धतीने गुटख्याची विक्री व वाहतूक यांचे जाळे विणण्यात आले आहे. यामध्ये अनेक करामती केल्या जात आहेत.
कोडवर्डचा वापर
किरकोळ टपऱ्यांवर किंवा दुकानांवर अनोळखी व्यक्तीला थेट गुटखा दिला जात नाही. नियमित ग्राहक आणि विक्रेते यांच्यात ठरलेले 'कोडवर्ड' किंवा विशिष्ट ब्रँडची सांकेतिक नावे वापरून खटखा मागितला जातो. अनेकदा केवळ पैशांचे छुपे व्यवहार आणि इशाऱ्यांवरून ठरलेल्या ठिकाणी गुटख्याची पुडी हातावेगळी केली जाते.
'मोबाईल' आणि 'ऑन-डिमांड' डिलिव्हरी
काही मोठे एजंट ठराविक आणि विश्वासू ग्राहकांना व्हॉट्सॲप कॉल किंवा मेसेजवरून संपर्क करून थेट घरपोच किंवा ठरलेल्या निर्जनस्थळी गुटखा पोहोचवतात.
दुचाकीवरून फिरती विक्री : टपरीवर साठा न ठेवता, काही विक्रेते आपल्या दुचाकीच्या डिकीत, सीटच्या खाली किंवा पाठीवरच्या बॅगेत गुटखा ठेवून फिरते राहतात आणि ओळखीच्या ग्राहकांनाच तो विकतात.
किराणा आणि पानटपऱ्यांमधील छुपे कप्पे
पानटपऱ्या, चहाच्या गाड्या किंवा छोट्या किराणा दुकानांमध्ये गुटखा कधीही समोर मांडला जात नाही. काऊंटरच्या खाली, दुकानाच्या मागील गुप्त कप्प्यांमध्ये किंवा शेजारच्या घरांमध्ये, गोदामांमध्ये तो लपवून ठेवला जातो.
रात्रीची विक्री : दिवसा केवळ ओळखीच्या लोकांना आणि रात्रीच्या वेळी (दुकान अर्धवट बंद असताना) जास्त किमतीत छुप्या पद्धतीने विक्री केली जाते.
इतर वस्तूंच्या नावाखाली वाहतूक व साठवणूक
बारामती परिसरात बाहेरून येणाऱ्या गुटख्याची वाहतूक करण्यासाठी मालवाहू गाड्यांचा वापर केला जातो. भाजीपाल्याचे क्रेट्स, दुधाचे कॅन, किंवा इतर जीवनावश्यक वस्तूंच्या गोण्यांच्या मागे आणि खाली गुटख्याची पोती लपवून आणली जातात.
लाँड्री किंवा इतर व्यवसायांचा वापर
मुख्य बाजारातील गर्दी टाळण्यासाठी अनेकदा कमी संशय येईल अशा लाँड्री, गॅरेज किंवा बंद गोदामांचा वापर साठवणुकीसाठी केला जातो.
चेन सिस्टीम : बंदी असल्यामुळे नेहमीच्या किमतीपेक्षा दुप्पट किंवा तिप्पट दराने गुटखा विकून प्रचंड नफा कमावला जातो. मुख्य पुरवठादार थेट बाजारात येत नाही. तो काही सब-एजंट्स तयार करतो, जे पुढे किरकोळ विक्रेत्यांपर्यंत छुप्या मार्गाने माल पोहोचवण्याची जबाबदारी घेतात. या छुप्या प्रकारांमुळे स्थानिक पोलीस आणि अन्न व औषध प्रशासन यांच्याकडून अचानक धाडी टाकून किंवा बनावट ग्राहक पाठवून कारवाया केल्या जातात. ग्रामीण भागातील वाड्या-वस्त्यांवरील छोट्या टपऱ्या हे सध्या अशा छुप्या विक्रीचे मुख्य केंद्र बनत असल्याचे चित्र आहे.