Morning Routine Psychology:
मानसशास्त्राच्या मते, सकाळी उठल्याबरोबर अंथरूण आवरण्याच्या छोट्या सवयीमुळे दिवसभराची सुरुवात अधिक शिस्तबद्ध होऊ शकते आणि आयुष्यावर आपले नियंत्रण असल्याची भावना वाढते. मात्र, ही सवय थेट आनंद किंवा शांतता देतेच असे नाही; तर ती केवळ एक लहानशी सुरुवात ठरू शकते, असा निष्कर्षही तज्ज्ञांनी नोंदवला आहे.
सकाळची सुरुवात गजर, आळस आणि छताकडे पाहण्यातून होते. त्यानंतर लगेचच अंथरूण आवरायचे की तसेच सोडून द्यायचे, हा अत्यंत क्षुल्लक वाटणारा निर्णय समोर येतो. यातून कोणाचे भविष्य ठरते, असा दावा मानसशास्त्रज्ञ करत नाहीत. मात्र, अशा छोट्या घरगुती सवयींमुळे 'आपण आपले आयुष्य सांभाळू शकतो' ही जाणीव निर्माण होऊ शकते. १९६० च्या दशकात ज्युलियन रॉटर यांनी मांडलेल्या 'लोकस ऑफ कंट्रोल' या संकल्पनेनुसार, आपल्या कृतीचा आपल्या आयुष्यावर किती परिणाम होतो, यावर व्यक्तीचा किती विश्वास आहे, हे महत्त्वाचे ठरते. ज्यांचा स्वतःच्या कृतीवरील विश्वास दाट असतो, ते तणावाला अधिक चांगल्या रीतीने सामोरे जातात. अंथरूण आवरण्याने हा विश्वास आपोआप तयार होत नाही; पण 'अस्ताव्यस्त गोष्ट आपण प्रयत्न करून नीट केली', याचा तो एक दृश्य पुरावा ठरतो.
दिवसाच्या सुरुवातीलाच एखादे छोटे काम पूर्ण झाल्याचा अनुभव अनेकदा उत्साहवर्धक ठरतो. एखादा निरोप पाठवणे, कप धुणे किंवा अंथरूण नीट करणे, अशा छोट्या गोष्टींमधून 'एक काम पूर्ण झाले' अशी शांत भावना निर्माण होते. एक काम पूर्ण झाले की पुढचे काम सुरू करणे तुलनेने सोपे वाटते. अंथरुण नीट आवरण्यामागचा मूळ विचार हाच आहे. अंथरुण नीट आवरल्याबद्दल कोणी तुम्हाला पदक देणार नाही, तरीही दिवसाची सुरुवात ज्या पद्धतीने होते, ती संपूर्ण दिवसाचा मूड ठरवते. ज्या दिवसाची सुरुवात एखादे छोटे काम पूर्ण करून होते, तो दिवस विस्कळीत अंथरुण आणि करायच्या कामांची मोठी यादी समोर ठेवून सुरू होणाऱ्या दिवसापेक्षा नक्कीच वेगळा असतो.
खोलीतील नीटनेटकेपणा इतर निर्णयांवरही सकारात्मक परिणाम करू शकतो, मात्र हा संबंध नेहमीच ठाम असतो असे नाही. एलेन लँगर यांनी १९७५ मध्ये 'इल्यूजन ऑफ कंट्रोल' (नियंत्रणाचा भास) या विषयावर केलेल्या अभ्यासात दाखवून दिले की, एखादी लहानशी पण जाणीवपूर्वक केलेली कृतीही माणसाला परिस्थितीवर नियंत्रण असल्याची जाणीव देऊ शकते. हे नियंत्रण प्रत्यक्ष आहे की केवळ भास, यापेक्षा त्यातून मिळणारा मानसिक आधार अधिक महत्त्वाचा ठरतो.
या निष्कर्षांकडे काळजीपूर्वक पाहण्याची गरज तज्ज्ञ व्यक्त करतात. अंथरूण आवरणे आणि चांगले मानसिक स्वास्थ्य यांतील बहुतांश निष्कर्ष हे सहसंबंधावर आधारित आहेत. अधिक आनंदी आणि सुव्यवस्थित लोकच कदाचित अंथरूण आवरत असावेत; केवळ अंथरूण आवरल्यानेच आनंद मिळतो, याला ठोस प्रायोगिक पुरावा नाही. उलट, ज्यांना ही सवय निरर्थक किंवा ताण देणारी वाटते, त्यांच्यासाठी ती सक्तीची केल्यास दिलासा मिळण्याऐवजी दडपण वाढू शकते. नियंत्रणाची जाणीव ही प्रत्येकासाठी वेगळी असते. काहींसाठी ती अंथरूण आवरण्यातून, तर काहींसाठी सकाळी पाणी पिण्याने, थोडा वेळ चालण्याने किंवा खिडकी उघडून पाच मिनिटे शांत बसण्यानेही निर्माण होऊ शकते.
तत्त्वज्ञ विल ड्युरंट यांनी ॲरिस्टॉटल यांच्या विचारांचा संदर्भ देत म्हटले आहे की, "आपण जे पुन्हा पुन्हा करतो, तेच आपण असतो." याचा खरा अर्थ चादरी किंवा अंथरुणापुरता मर्यादित नाही; तर दिवसभराची सुरुवात जाणीवपूर्वक आणि एका छोट्या पूर्ण झालेल्या कामातून करता येते, हाच यातील मुख्य गाभा आहे. रात्री घरी परतल्यावर खोली शांत आणि सुव्यवस्थित दिसणे, हाही एक लहानसा पण सुखावणारा अनुभव ठरतो.