Garuda Purana
नवी दिल्ली: मृत्यू हे जीवनाचे एक अटळ सत्य आहे; ज्याचा जन्म झाला आहे, त्याचा मृत्यू निश्चित आहे. मात्र, मृत्यूनंतर जेव्हा आत्मा शरीरातून बाहेर पडतो, तेव्हा त्याला लगेच जाणीव होत नाही की त्याचे पूर्वीचे शरीर आता केवळ एक मृतदेह बनले आहे. तो वारंवार त्या शरीरात पुन्हा प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करतो.
गरुड पुराणात मृतदेह बांधण्याबाबत आणि अंत्यसंस्कारापूर्वी त्याला स्मशानात नेण्याबाबतचे नियम सांगितले आहेत. ही माहिती 'प्रेत कल्प' (आत्मा किंवा प्रेताशी संबंधित भाग) मधील दहाव्या अध्यायात (श्लोक ११-१५ मध्ये) आढळते, जिथे मृत व्यक्तीचे अवयव बांधण्याचे कारण स्पष्ट केले आहे.
मानवी शरीरात नऊ मुख्य नैसर्गिक छिद्रे असतात: दोन डोळे, दोन कान, दोन नाकपुड्या, तोंड, मूत्रविसर्जनाचे द्वार आणि गुदद्वार. यापैकी एका छिद्रातूनच प्राण शरीराबाहेर पडतात. गरुड पुराणात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, शरीरातून बाहेर पडल्यावर आत्मा अंगठ्याच्या टोकाएवढा सूक्ष्म होतो.
बाहेर पडल्यावर, आपले शरीर निर्जीव झालेले पाहून आत्मा व्याकुळ होतो. शरीरावरील मोह सुटण्याआधीच, आपल्या प्रियजनांना दुःखात पाहून त्याला अधिकच वेदना होतात. परिणामी, तो त्या नऊ छिद्रांमधून शरीरात पुन्हा प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करतो. म्हणूनच मृतदेहाचे हात-पाय बांधले जातात, जेणेकरून मल-मूत्र विसर्जनाची द्वारे बंद करता येतील. त्याचप्रमाणे, तोंड आणि डोळे बंद केले जातात आणि नाकपुड्या व कानांमध्ये कापूस घातला जातो. गरुड पुराणात या प्रक्रियांचे सविस्तर वर्णन केले आहे.
जर मृत व्यक्तीचे शरीर बांधले नाही, तर आसपासच्या नकारात्मक शक्ती त्यात प्रवेश करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. म्हणूनच गरुड पुराणात अंत्यसंस्कारासाठी नेण्यापूर्वी मृतदेह क्षणभरही एकटा सोडण्यास मनाई केली आहे. वास्तविक, जोपर्यंत शरीराला अग्नी समर्पित केला जात नाही, तोपर्यंत आत्म्याचा शरीराशी असलेला मोह संपत नाही. जर कुटुंबीयांनी मृतदेह एकटा सोडला, तर आसपास वावरणाऱ्या नकारात्मक शक्तींमुळे आत्म्याला असुरक्षित वाटते. त्यामुळे, शरीरातून बाहेर पडल्यानंतर आत्म्याने त्यात पुन्हा प्रवेश करू नये, यासाठी मृत व्यक्तीचे शरीर बांधले जाते.