NVIDIA's Colette Kress: कॉर्पोरेटमध्ये महिलांना मोठ्या पदांवर संधी मिळणे ही सकारात्मक बाब मानली जाते. मात्र, या संधी नेमक्या कोणत्या वेळी दिल्या जातात, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. अनेक कंपन्या अडचणीत असताना किंवा मोठ्या संकटाचा सामना करत असताना महिलांकडे नेतृत्वाची जबाबदारी सोपवली जाते. या प्रवृत्तीला ‘ग्लास क्लिफ’ (Glass Cliff) असे म्हटले जाते.
महिलांना नेतृत्वाच्या पदांवर संधी मिळण्यात अनेक अडथळे येतात. मात्र, जेव्हा एखादी कंपनी आर्थिक अडचणीत असते, कामगिरी घसरलेली असते किंवा व्यवस्थापनात अस्थिरता असते, तेव्हा महिलांची सर्वोच्च पदांवर नियुक्ती होण्याची शक्यता वाढते. त्यामुळे महिलांना यशाच्या काळात नेतृत्वाची संधी मिळते की केवळ संकटाच्या वेळीच त्यांच्यावर जबाबदारी सोपवली जाते, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे.
कोलेट क्रेस या NVIDIAच्या अनुभवी आर्थिक अधिकारी आहेत. त्यांनी सप्टेंबर 2013 मध्ये कंपनीत प्रवेश केला. त्यापूर्वी त्यांनी मायक्रोसॉफ्ट, सिस्को यांसारख्या मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांमध्ये काम केले आहे.
NVIDIAमध्ये त्या मुख्य आर्थिक अधिकारी (CFO) म्हणून काम पाहत होत्या. मात्र, 12 नोव्हेंबर 2026 रोजी कंपनीचे सहसंस्थापक आणि दीर्घकाळ मुख्य कार्यकारी अधिकारी असलेले जेन्सेन हुआंग यांनी पदाचा राजीनामा दिल्यानंतर संचालक मंडळाने कोलेट क्रेस यांच्याकडे हंगामी मुख्य कार्यकारी अधिकारीपदाची जबाबदारी सोपवली.
कंपनीला कायमस्वरूपी मुख्य कार्यकारी अधिकारी मिळेपर्यंत त्या हे पद सांभाळणार आहेत. विशेष म्हणजे, हंगामी CEO म्हणून काम करतानाही त्या CFO पदाची जबाबदारी सांभाळणार आहेत.
NVIDIAमधील या नियुक्तीमुळे महिलांच्या नेतृत्वाबाबत पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे. यापूर्वीही अनेक मोठ्या कंपन्यांनी अडचणींचा सामना करत असताना महिलांना सर्वोच्च पदावर नियुक्त केले होते.
यामध्ये याहूच्या माजी CEO मारिसा मेयर यांचे उदाहरण देता येईल. 2012 मध्ये याहू कंपनी गुगलसारख्या प्रतिस्पर्ध्यांशी स्पर्धा करताना संघर्ष करत होती. अशा वेळी मेयर यांच्याकडे कंपनीची धुरा सोपवण्यात आली.
तसेच, 2001 मध्ये झेरॉक्स कंपनी आर्थिक संकटात सापडली असताना ॲन मल्काही यांच्याकडे नेतृत्वाची जबाबदारी देण्यात आली. त्यांनी कंपनीला आर्थिक अडचणीतून बाहेर काढण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावली.
महिलांच्या करिअरमधील अडथळ्यांबाबत ‘ग्लास सीलिंग’ हा शब्द अनेकदा वापरला जातो. याचा अर्थ महिलांना उच्च पदांपर्यंत पोहोचताना येणारे अदृश्य अडथळे. मात्र, ‘ग्लास क्लिफ’ ही त्यापेक्षा वेगळी संकल्पना आहे.
एखादी कंपनी संकटात असताना, तिची आर्थिक स्थिती खराब असताना किंवा व्यवसायाची कामगिरी घसरत असताना महिलांना नेतृत्वाच्या पदावर नियुक्त केले जाते. अशा वेळी त्यांच्यासमोर यश मिळवण्याचे मोठे आव्हान असते. कंपनीची परिस्थिती आधीच बिघडलेली असल्याने त्यांना काम करण्यासाठी कमी वेळ आणि मर्यादित संधी मिळतात.
याच परिस्थितीला ‘ग्लास क्लिफ’ असे म्हणतात. म्हणजेच महिलांना नेतृत्वाची संधी मिळते, पण अनेकदा ती अत्यंत कठीण परिस्थितीत मिळते.
‘ग्लास क्लिफ’ मागे संशोधनाचाही आधार आहे. 2005 मध्ये मानसशास्त्रज्ञ मिशेल रायन आणि अलेक्झांडर हॅसलम यांनी यासंदर्भात संशोधन प्रसिद्ध केले. या संशोधनात ब्रिटनमधील FTSE 100 कंपन्यांमधील संचालक मंडळाच्या नियुक्त्यांचा अभ्यास करण्यात आला.
या अभ्यासातून असे दिसून आले की, ज्या कंपन्यांची कामगिरी आधीपासूनच खराब होती, अशा कंपन्यांमध्ये महिलांची संचालकपदी नियुक्ती होण्याचे प्रमाण अधिक होते. या संशोधनातूनच ‘ग्लास क्लिफ’ ही संकल्पना पुढे आली.
संकटाच्या काळात नेतृत्व स्वीकारणाऱ्या महिलांसमोर अनेक अडचणी असतात. कंपनीची आर्थिक स्थिती सुधारण्याची जबाबदारी त्यांच्यावर असते. कर्मचारी, गुंतवणूकदार आणि भागधारकांच्या अपेक्षाही मोठ्या असतात.
मात्र, कंपनीची परिस्थिती सुधारण्यासाठी त्यांना पुरेसा वेळ, आवश्यक संसाधने किंवा निर्णय घेण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य मिळेलच असे नाही. आधीच्या व्यवस्थापनाने घेतलेल्या चुकीच्या निर्णयांचे परिणामही नव्या नेतृत्वाला भोगावे लागू शकतात.
अशा परिस्थितीत कंपनीला यश मिळाले नाही, तर अपयशाचे खापर नव्या महिला नेतृत्वावर फोडले जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे त्यांना पुरुष नेतृत्वाच्या तुलनेत अधिक कठीण परिस्थितीत स्वतःला सिद्ध करावे लागते.
NVIDIAमधील कोलेट क्रेस यांची नियुक्ती ही केवळ एका मोठ्या कंपनीतील नेतृत्वबदलाची घटना नाही. या निमित्ताने कॉर्पोरेट जगतातील महिलांच्या संधी आणि त्यांच्यासमोरील आव्हाने यावरही चर्चा होत आहे.
महिलांना नेतृत्वाची संधी मिळणे महत्त्वाचे आहेच. पण ही संधी केवळ कंपन्या संकटात असताना मिळू नये. कंपनीचा व्यवसाय वाढत असताना, नवनवीन योजना राबवताना आणि भविष्यातील मोठे निर्णय घेतानाही महिलांना सर्वोच्च पदांवर काम करण्याची संधी मिळायला हवी. कारण महिलांमध्ये नेतृत्व करण्याची क्षमता आहे, हे सिद्ध करण्यासाठी प्रत्येक वेळी संकटाची वाट पाहण्याची गरज नाही.