Smartphone Sales India: सणासुदीच्या हंगामात भारताच्या स्मार्टफोन बाजाराला मोठा धक्का बसण्याची शक्यता आहे. मेमरी चिपच्या जागतिक संकटामुळे स्मार्टफोनच्या किमती वाढल्या असून, त्याचा थेट परिणाम ग्राहकांच्या खरेदीवर होत आहे. परिणामी, जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत भारतातील स्मार्टफोन विक्री तब्बल 25 टक्क्यांनी घसरण्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे.
इंटरनॅशनल डेटा कॉर्पोरेशन (IDC) इंडियाने संकलित केलेल्या बाजाराच्या आकडेवारीनुसार, यंदाच्या जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत भारतात सुमारे 3.6 कोटी स्मार्टफोनची विक्री होण्याचा अंदाज आहे. गेल्या वर्षी याच कालावधीत सुमारे 4.8 कोटी स्मार्टफोनची विक्री झाली होती. म्हणजेच, वर्षभरात विक्रीत तब्बल 25 टक्क्यांची घट होऊ शकते. सप्टेंबर ते नोव्हेंबर या कालावधीत नवरात्र, दसरा आणि दिवाळीमुळे इलेक्ट्रॉनिक वस्तूंची मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केली जाते. त्यामुळे या काळातील विक्रीतील घसरण उद्योगासाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.
स्मार्टफोनच्या बाजारातील या घसरणीमागे जागतिक मेमरी चिप संकट हे प्रमुख कारण असल्याचे सांगितले जात आहे. मेमरी चिपचा पुरवठा कमी झाल्यामुळे स्मार्टफोन निर्मितीचा खर्च वाढला आहे. त्याचा परिणाम थेट फोनच्या किरकोळ किमतीवर झाला असून, काही स्मार्टफोनच्या किमती तब्बल 40 टक्क्यांपर्यंत वाढल्या आहेत.
विशेषतः भारतातील ₹15,000 पेक्षा कमी किमतीच्या स्मार्टफोनच्या बाजाराला याचा मोठा फटका बसत आहे. या किमतीच्या श्रेणीतील फोन भारतात मोठ्या प्रमाणावर विकले जातात. मात्र, वाढलेल्या किमती आणि मर्यादित पर्यायांमुळे ग्राहक नवीन फोन खरेदी करण्याऐवजी सध्याचा फोन आणखी काही काळ वापरण्याला प्राधान्य देत आहेत.
IDC इंडियाचे असोसिएट व्हाइस प्रेसिडेंट नवकेंदर सिंह यांच्या मते, यंदाच्या सणासुदीच्या काळात स्मार्टफोन बाजारात सुमारे 25 टक्क्यांची घट होण्यामागे अनेक कारणे आहेत. ₹15,000 पेक्षा कमी किमतीच्या बाजारपेठेत ग्राहकांसाठी पूर्वीसारखे पर्याय उपलब्ध राहिलेले नाहीत. त्याचबरोबर आजचे स्मार्टफोन अधिक टिकाऊ झाल्याने ग्राहक त्यांचा वापर दीर्घकाळ करत आहेत. त्यामुळे नवीन फोन घेण्याचा निर्णय पुढे ढकलला जात आहे.
त्यांच्या अंदाजानुसार, परिस्थिती अशीच राहिल्यास संपूर्ण 2026 वर्षातील भारतातील स्मार्टफोन विक्री 12.4 कोटी युनिट्सपर्यंत घसरू शकते.
इलेक्ट्रॉनिक्स क्षेत्रातील सल्लागार संस्था Techarc चे संस्थापक फैसल कवूसा यांच्या मते, भारतीय स्मार्टफोन बाजारातील घसरणीचा काळ 2027 पर्यंत कायम राहण्याची शक्यता आहे. उद्योगासमोर सध्या मागणी वाढवण्याबरोबरच वाढलेल्या उत्पादन खर्चाचा सामना करण्याचे आव्हान आहे.
गेल्या वर्षीच्या सणासुदीच्या तिमाहीत स्मार्टफोन बाजारात सुमारे 4 टक्क्यांची वाढ झाली होती. प्रीमियम स्मार्टफोनची वाढती मागणी, विशेषतः Apple च्या iPhone मॉडेल्सना मिळालेला प्रतिसाद, हे त्यामागील महत्त्वाचे कारण होते. मात्र यंदा परिस्थिती वेगळी आहे.
Apple च्या iPhone मुळे गेल्या वर्षीच्या सणासुदीच्या हंगामात प्रीमियम स्मार्टफोनच्या विक्रीला चांगली चालना मिळाली होती. जुन्या iPhone मॉडेल्सवर मोठ्या सवलती मिळत असल्याने ग्राहकांनी मोठ्या प्रमाणावर खरेदी केली होती.
यंदा मात्र ग्राहकांना अशा सवलती मोठ्या प्रमाणावर मिळताना दिसत नाहीत. उलट, Apple ने आपल्या काही जुन्या मॉडेल्सच्या किमती वाढवल्या आहेत.
iPhone 17 ची किंमत 20 टक्क्यांनी वाढून ₹99,900 करण्यात आली आहे. तर सप्टेंबर 2024 मध्ये ₹79,900 किंमतीला लॉन्च झालेल्या iPhone 16 ची किंमत 12.5 टक्क्यांनी वाढून ₹89,900 झाली आहे. Amazon सारख्या ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मवरही मोठ्या सवलती तुलनेने कमी दिसत आहेत.
IDC च्या अंदाजानुसार, यंदाच्या सणासुदीच्या काळात Apple च्या iPhone विक्रीत वाढ होण्याची शक्यता कमी आहे.
भारताच्या मोठ्या स्मार्टफोन ब्रँड्सनाही मेमरी चिप संकटाचा फटका बसला आहे. Vivo, Oppo, Realme आणि Xiaomi या कंपन्यांच्या स्मार्टफोनच्या किमतींमध्ये जवळपास 40 टक्क्यांपर्यंत वाढ झाल्याचे बाजारातील आकडेवारीवरून दिसून येते.
2025 च्या सणासुदीच्या तिमाहीत या चार कंपन्यांचा मिळून भारतातील स्मार्टफोन विक्रीत 51 टक्के वाटा होता. त्यामुळे या कंपन्यांच्या किमती वाढल्याचा परिणाम मोठ्या ग्राहकवर्गावर होण्याची शक्यता आहे.
स्मार्टफोनच्या विक्रीतील घसरणीचा परिणाम केवळ कंपन्यांपुरता मर्यादित नसून देशभरातील मोबाइल रिटेलर्सनाही त्याचा फटका बसत आहे.
ऑल इंडिया मोबाइल रिटेलर्स असोसिएशनने (AIMRA) अनेक स्मार्टफोन कंपन्यांशी संपर्क साधून बाजारातील पुरवठ्याची कमतरता आणि सवलतींचा अभाव याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.
AIMRA चे संस्थापक अध्यक्ष कैलाश लख्यानी यांच्या मते, सणासुदीचा काळ मोबाइल रिटेलर्ससाठी अत्यंत महत्त्वाचा असतो. वर्षभरातील त्यांच्या नफ्यात या काळाचा मोठा वाटा असतो. त्यामुळे सणासुदीच्या हंगामात अपेक्षित विक्री झाली नाही तर अनेक दुकानदारांसमोर व्यवसाय बंद करण्याचे किंवा इतर इलेक्ट्रॉनिक श्रेणींमध्ये व्यवसाय वाढवण्याचे आव्हान निर्माण होऊ शकते.
काही मोबाइल विक्रेत्यांनी आधीच इतर उत्पादनांच्या विक्रीकडे वळण्यास सुरुवात केल्याचेही त्यांनी सांगितले.
मेमरी चिपच्या तुटवड्यामुळे स्मार्टफोनच्या किमती वाढत असताना ग्राहकांसमोर सध्या तीन प्रमुख पर्याय दिसत आहेत, नवीन फोन खरेदी पुढे ढकलणे, महागडा स्मार्टफोन खरेदी करणे किंवा सेकंड-हँड फोन घेणे.
यापूर्वीही भारतात वापरलेल्या iPhone ची मागणी वाढत असल्याचे बाजारातील अहवालांमध्ये समोर आले आहे. त्यामुळे नवीन स्मार्टफोनच्या वाढलेल्या किमतींचा परिणाम सेकंड-हँड आणि रिफर्बिश्ड फोनच्या बाजारावरही होण्याची शक्यता आहे. एकूणच, यंदाचा सणासुदीचा हंगाम भारतीय स्मार्टफोन उद्योगासाठी आव्हानात्मक ठरण्याची चिन्हे आहेत.