mental stress relief
मुंबई: आजच्या धावपळीच्या जीवनात मानसिक ताण हा प्रत्येकाच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग बनला आहे. कामाचा वाढता व्याप, डिजिटल स्क्रीनवर घालवलेला तासनतास वेळ आणि अपुरी झोप यांचा आपल्या मानसिक आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत आहे. ताण कमी करण्यासाठी योगासने आणि ध्यानधारणा तर लोकप्रिय आहेतच, पण अलीकडील संशोधनानुसार निसर्गाशी जोडलेले काही अत्यंत साधे आणि नैसर्गिक उपाय देखील तितकेच प्रभावी ठरत आहेत.
शास्त्रज्ञांच्या मते, माती किंवा गवतावर अनवाणी चालणे आणि निसर्गाच्या थेट संपर्कात राहणे यांसारखे छोटे बदल मानसिक स्वास्थ्य सुधारण्यास मोठी मदत करू शकतात.
जमिनीच्या किंवा मातीच्या थेट संपर्कात येण्याला 'अर्थिंग' म्हटले जाते. २०१२ मध्ये 'जर्नल ऑफ एन्व्हायरनमेंट अँड पब्लिक हेल्थ'मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालानुसार, पृथ्वीच्या संपर्कात आल्यामुळे शरीरातील इलेक्ट्रॉनचे संतुलन सुधारते. यामुळे शरीरातील सूज, झोपेच्या समस्या आणि मानसिक ताण कमी होण्यास मदत होते. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावर असलेले नैसर्गिक इलेक्ट्रॉन्स शरीरातील 'फ्री रॅडिकल्स' संतुलित करतात, ज्यामुळे मानसिक शांती मिळते.
सकाळी किंवा संध्याकाळी ओल्या गवतावर अनवाणी चालणे हा ताण घालवण्याचा सोपा मार्ग आहे. २०१९ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनानुसार, जमिनीशी थेट संपर्क आल्याने शरीरातील स्ट्रेस हार्मोन) या तणाव निर्माण करणाऱ्या संप्रेरकाची पातळी कमी होते. यामुळे झोपेची गुणवत्ता सुधारते आणि मन प्रसन्न राहते.
जपानमध्ये 'शिनरिन-योकू' म्हणजेच 'फॉरेस्ट बाथिंग' ही संकल्पना अत्यंत लोकप्रिय आहे. याचा अर्थ जंगलात किंवा घनदाट झाडांच्या सानिध्यात वेळ घालवणे. २०१० मधील एका अभ्यासानुसार, झाडांचा सुगंध, नैसर्गिक आवाज आणि शांत वातावरण यामुळे मेंदूला विश्रांती मिळते आणि मूड सुधारतो.
तुम्हाला बागकाम करायला आवडते का? तर मग हे तुमच्या आरोग्यासाठी उत्तम आहे. २००७ मधील 'न्यूरोसायन्स जर्नल'च्या एका संशोधनानुसार, मातीत 'मायकोबॅक्टेरियम वॅके' नावाचा एक सूक्ष्मजीव आढळतो. हा जीवाणू मेंदूतील 'सेरोटोनिन' (मूड सुधारणारे रसायन) वाढवण्यास मदत करतो. म्हणूनच मातीत हात घालणे किंवा बागकाम करणे मानसिक आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते.
सतत मोबाईल आणि कॉम्प्युटर स्क्रीनसमोर राहिल्याने मेंदू थकतो आणि चिडचिड वाढते. काही काळ या डिजिटल उपकरणांपासून दूर राहून निसर्गाच्या सानिध्यात फिरल्याने मेंदूला 'रीफ्रेश' होण्यास मदत मिळते आणि एकाग्रता वाढते.