आजच्या धकाधकीच्या आयुष्यात आणि बदलत्या जीवनशैलीमुळे कमी वयात केस गळण्याचे प्रमाण वाढले आहे. अनेक तरुणांना आणि पुरुषांना अकाली टक्कल पडण्याची समस्या भेडसावत आहे. यावर उपाय म्हणून अनेक औषधे आणि उपचार बाजारात उपलब्ध आहेत. परंतु, जे पुरुष लवकरच लग्न करणार आहेत किंवा कुटुंब नियोजनाचा विचार करत आहेत, त्यांना ही चिंता सतावते की ही औषधे त्यांच्या प्रजनन क्षमतेवर (Fertility) काही नकारात्मक परिणाम तर करणार नाहीत ना? चला, या महत्त्वपूर्ण प्रश्नावर वैद्यकीय तज्ज्ञांचे मत काय आहे, ते सविस्तर जाणून घेऊया.
एका वृत्तसंस्थेला दिलेल्या मुलाखतीनुसार, दिल्लीतील नामांकित फर्टिलिटी क्लिनिकच्या प्रजनन तज्ज्ञ डॉ. प्रेरणा गुप्ता यांच्या मते, 'फिनास्टेराइड' हे केस गळतीवर सर्वाधिक वापरले जाणारे औषध आहे. पण काही संशोधनात असे आढळून आले आहे की हे औषध काही पुरुषांमध्ये शुक्राणूंची (Sperm) संख्या, त्यांची गती आणि एकूण गुणवत्ता कमी करू शकते. 'नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिन' आणि 'जॉर्जटाउन मेडिकल रिव्ह्यू' मध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासांमधूनही हेच समोर आले आहे की फिनास्टेराइडचा वीर्याच्या (Semen) गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो. चांगली बाब म्हणजे हे औषध घेणे बंद केल्यावर शुक्राणूंची स्थिती पुन्हा सामान्य होते.”
२०१७ च्या 'इम्पॅक्ट्स ऑफ मेडिकेशन्स ऑन मेल फर्टिलिटी' या अहवालानुसार, फिनास्टेराइड आणि ड्युटास्टेराइड (Dutasteride) हे दोन्ही डीएचटी हार्मोनचे प्रमाण जवळजवळ ९० टक्क्यांपर्यंत कमी करतात. याचा टेस्टोस्टेरोनच्या पातळीवर फारसा परिणाम होत नाही. पण ज्या पुरुषांमध्ये आधीपासूनच शुक्राणूंची संख्या कमी आहे, त्यांच्यामध्ये ही घट आणखी वेगाने होऊ शकते, असेही या अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.
मिनॉक्सिडिल (Minoxidil) या औषधाचा हार्मोनवर कोणताही परिणाम होत नाही. हे डोक्यातील त्वचेमधील रक्तप्रवाह वाढवून केसांच्या मुळांना मजबूत बनवते. म्हणूनच, शुक्राणूंची गुणवत्ता आणि एकूण प्रजनन क्षमतेसाठी हे औषध सुरक्षित मानले जाते. डॉ. पायल यांच्या म्हणण्यानुसार, “बाह्य (Topical) औषधे फक्त डोक्याच्या त्वचेपर्यंतच मर्यादित राहतात, तर तोंडावाटे घेतली जाणारी औषधे (Oral) संपूर्ण शरीरावर परिणाम करतात. म्हणूनच प्रजनन क्षमतेसाठी मिनॉक्सिडिल अधिक सुरक्षित मानले जाते.”
केस गळती रोखण्यासाठी औषधांशिवाय अनेक सुरक्षित आणि प्रभावी उपाय उपलब्ध आहेत. यामध्ये पीआरपी थेरपी (PRP Therapy), केस प्रत्यारोपण (Hair Transplant) आणि लेझर थेरपी (LLLT) यांसारख्या आधुनिक पद्धतींचा समावेश होतो. यांचा परिणाम स्थानिक असतो आणि ते शरीरातील हार्मोन्स किंवा शुक्राणूंवर कोणताही परिणाम करत नाहीत.
यासोबतच, काही नैसर्गिक उपायही फायदेशीर ठरतात. कॅफीन असलेले शैम्पू वापरणे, भोपळ्याच्या बियांचे तेल लावणे आणि संतुलित व पौष्टिक आहार घेणे केसांसाठी उत्तम आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तणाव कमी करणे आणि पुरेशी झोप घेणे हे केस आणि प्रजनन आरोग्य दोन्हीसाठी आवश्यक आहे. थोडक्यात, केस गळतीवर उपचार करताना आपल्या प्रजनन क्षमतेकडे दुर्लक्ष न करणे महत्त्वाचे आहे.