A ‘No Smoking’ sign and an ashtray right next to it! What is the mystery behind this on airplanes?
पुढारी ऑनलाईन : आज जगभरातील सर्व कमर्शियल विमानांमध्ये स्मोकिंग म्हणजेच धुर्मपाणास बंदी आहे. फ्लाईटमध्ये सिगारेट ओढल्यास दंड किंवा कायदेशीर कारवाई होउ शकते. असे असले तरीही विमानाच्या टॉयलेटमध्ये एक छोटाचा ॲश ट्रे नक्की पहायला मिळतो. अशवेळी प्रश्न पडू शकतो कि जर स्मोकिंगला परवानगीच नाही तर मग ॲश ट्रे कशासाठी ठेवलेला असतो.
एक काळ असा होता की विमानप्रवासादरम्यान प्रवाशांना सिगारेट ओढण्याची मुभा होती. विमानांत स्मोकिंग सेक्शन असत आणि सीटच्या आर्मरेस्ट तसेच टॉयलेटच्या दरवाजांवर ॲशट्रे बसवलेले असत. नंतर धूम्रपानामुळे आग लागल्याच्या घटना समोर आल्याने हळूहळू बंदी लागू झाली. 2000 च्या दशकाच्या सुरुवातीपर्यंत बहुतेक आंतरराष्ट्रीय उड्डाणांत स्मोकिंग पूर्णपणे बंद झाले.
मग ॲशट्रे का काढले गेले नाहीत?
उत्तर सुरक्षा आहे. नियम असूनही काही प्रवासी त्याचे उल्लंघन करू शकतात, अशी शक्यता विमान सुरक्षा तज्ञ गृहित धरतात. जर एखाद्याने लपून सिगारेट पेटवली, तर ती सुरक्षितपणे विझवण्यासाठी ठराविक जागा असणे गरजेचे आहे. जळती सिगारेट टिश्यू पेपरसारख्या ज्वलनशील वस्तू असलेल्या कचरापेटीत टाकल्यास आग लागू शकते. ॲशट्रे हा धोका कमी करतो.
लाइटरवर बंदी असताना सिगारेट कशी पेटवली जाईल?
सुरक्षा तपासण्या कडक असल्या तरी काही वेळा प्रवासी नियम मोडून प्रतिबंधित वस्तू विमानात आणू शकतात. ही शक्यता लक्षात घेऊन टॉयलेटमध्ये ॲशट्रे ठेवले जातात, जेणेकरून अशा परिस्थितीत जळती सिगारेट सुरक्षितपणे विझवता येईल आणि आग लागण्याचा धोका वाढणार नाही.
विमान नियमांमध्येही तरतूद
अनेक देशांच्या विमानन नियमांनुसार विमानाच्या टॉयलेटमध्ये ॲशट्रे असणे अनिवार्य आहे. म्हणूनच "No Smoking"चा फलक असतानाही टॉयलेटच्या दरवाजावर ॲशट्रे दिसतो. विमानन उद्योगात सुरक्षा नियम केवळ आदर्श परिस्थितींसाठी नव्हे तर संभाव्य धोक्यांचा विचार करून तयार केले जातात.
विमानात आग लागणे हा सर्वात मोठा धोका
हजारो फूट उंचीवर उडणाऱ्या विमानात आग लागणे ही अत्यंत गंभीर आपत्कालीन परिस्थिती मानली जाते. लहानशी ठिणगीही मोठ्या दुर्घटनेचे कारण ठरू शकते. भूतकाळातील धूम्रपानाशी संबंधित घटनांमुळे विमान सुरक्षेबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण झाले होते. त्यामुळे प्रत्येक संभाव्य धोका कमी करण्यासाठी अतिरिक्त खबरदारी घेतली जाते.
फक्त ॲशट्रेच नाहीत
आधुनिक विमानांच्या टॉयलेटमध्ये स्मोक डिटेक्टर, आग-प्रतिरोधक कचरापेट्या आणि अग्निशामक उपकरणेही असतात. धूर आढळल्यास केबिन क्रूला त्वरित सूचना मिळते आणि ते परिस्थितीची तपासणी करतात.