लंडन : सेशेल्समधील अल्डाब्रा प्रवाळ बेटावर महाकाय कासवांची जगातील सर्वांत मोठी मुक्तपणे संचार करणारी संख्या आढळली आहे. नव्या सर्वेक्षणानुसार, या बेटावर सुमारे १ लाख ८० हजार अल्डाब्रा महाकाय कासवे आहेत. संवर्धनासाठी अनेक दशकांपासून सुरू असलेल्या प्रयत्नांमुळे एकेकाळी नामशेष होण्याच्या धोक्यात असलेल्या या प्रजातीची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. विशेष म्हणजे, सेशेल्स देशाच्या एकूण मानवी लोकसंख्येपेक्षाही या कासवांची संख्या अधिक आहे.
सेशेल्स आयलंड्स फाऊंडेशन (एसआयएफ) आणि ब्रिटनमधील एक्सेटर विद्यापीठाच्या नेतृत्वाखाली हा अभ्यास करण्यात आला. २०१८ ते २०२२ या पाच वर्षांतील कासवांच्या मोजणीच्या माहितीचे विश्लेषण करून हा अंदाज काढण्यात आला. यापूर्वी १९९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात या बेटावर सुमारे एक लाख कासवे असल्याचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला होता. नव्या अभ्यासामुळे या प्रजातीच्या लोकसंख्येचे अधिक अद्ययावत चित्र समोर आले आहे.
१९व्या शतकात संख्या एक हजारांपेक्षाही कमी
अल्डाब्रा महाकाय कासवांची शिकार आणि त्यांच्या अतिवापरामुळे १९व्या शतकात या बेटावरील त्यांची संख्या एक हजारापेक्षाही कमी झाली होती. या प्रजातीच्या अस्तित्वावरच प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते. त्यानंतर संवर्धनाचे प्रयत्न सुरू करण्यात आले. १९८१ मध्ये अल्डाब्रा बेटाला कठोर संरक्षण असलेले नैसर्गिक राखीव क्षेत्र घोषित करण्यात आले. पुढील वर्षी, १९८२ मध्ये, युनेस्कोच्या जागतिक वारसा स्थळांच्या यादीत त्याचा समावेश झाला. दीर्घकालीन संरक्षण आणि नियमित निरीक्षणामुळे कासवांची संख्या पुन्हा वाढण्यास मदत झाली. संशोधकांच्या मते, हिंदी महासागरातील वन्यजीव संवर्धनाच्या यशस्वी उदाहरणांपैकी हा एक महत्त्वाचा दाखला आहे.
दाट वनस्पतींमुळे मोजणीचे आव्हान
इकॉलॉजी अँड इव्होल्यूशन या वैज्ञानिक नियतकालिकात हा अभ्यास प्रसिद्ध झाला आहे. संशोधनानुसार, अल्डाब्रा बेटावरील प्रौढ आणि वाढीच्या टप्प्यातील कासवांची सर्वोत्तम अंदाजित संख्या सुमारे १ लाख ८३ हजार आहे. अल्डाब्रा बेटावरील दाट वनस्पतींमुळे सर्व कासवे प्रत्यक्ष पाहून मोजणे कठीण होते. सेशेल्स आयलंड्स फाऊंडेशनच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी फ्राउके फ्लेशर-डॉगले यांच्या मते, दीर्घकालीन आणि सातत्यपूर्ण संवर्धनातून वन्यजीवांचे संरक्षण कसे करता येते, याचे अल्डाब्रा हे उत्तम उदाहरण आहे.
