लंडन : जेव्हा आपण महागड्या धातूचा विचार करतो, तेव्हा आपल्या डोळ्यासमोर सोने किंवा प्लॅटिनम येते. परंतु, तंत्रज्ञान आणि विज्ञानाच्या जगात असे काही धातू आहेत ज्यांच्या किमतीसमोर सोन्याची चमकही फिकी पडते. सध्या जगातील सर्वात महागडा नैसर्गिक धातू म्हणून ‘रोडियम’ ओळखला जातो, तर मानवनिर्मित धातूंमध्ये ‘कॅलिफोर्नियम’ अग्रस्थानी आहे.
रोडियम हा प्लॅटिनम समूहातील एक अतिशय दुर्मीळ धातू आहे. हा धातू चांदीसारखा पांढरा आणि चमकदार असतो. मार्च 2026च्या आकडेवारीनुसार, रोडियमची किंमत साधारणपणे 10,800 डॉलर्स प्रति औंस (सुमारे 300 ते 400 डॉलर्स प्रति ग्रॅम) इतकी आहे. सोन्याच्या तुलनेत याची किंमत कित्येक पटीने जास्त आहे. याचा मुख्य वापर वाहनांच्या ‘कॅटॅलिटिक कन्व्हर्टर’मध्ये केला जातो, जो गाड्यांमधून निघणारा विषारी धूर कमी करण्यास मदत करतो. तसेच दागिन्यांना चकाकी देण्यासाठी आणि गंजरोधक म्हणून याचा वापर होतो.
जगातील एकूण रोडियम उत्पादनापैकी 80 टक्क्यांपेक्षा जास्त उत्पादन एकट्या दक्षिण आफ्रिकेत होते. जर आपण नैसर्गिक मर्यादेच्या पलीकडे जाऊन पाहिले, तर ‘कॅलिफोर्नियम-252’ हा जगातील सर्वात महागडा पदार्थ ठरतो. हा एक किरणोत्सर्गी धातू आहे. याची किंमत ऐकून कोणाचेही डोळे विस्फारतील. 1 ग्रॅम कॅलिफोर्नियमची किंमत सुमारे 27 दशलक्ष डॉलर्स (सुमारे 225 कोटी रुपये) इतकी अवाढव्य आहे. हा धातू निसर्गात मुक्तपणे आढळत नाही. तो प्रयोगशाळेत (न्यूक्लियर रिअॅक्टरमध्ये) अत्यंत गुंतागुंतीच्या प्रक्रियेतून तयार केला जातो. एका वर्षात याचे केवळ काही मिलिग्रॅमच उत्पादन शक्य असते. याचा वापर कर्करोगाच्या उपचारात (ब—ॅकीथेरपी), सोन्याच्या खाणींचा शोध घेण्यासाठी आणि अणुभट्ट्या सुरू करण्यासाठी केला जातो.
