वॉशिंग्टन : जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपपेक्षाही अवकाशातील अति-रक्तजंबुक (Far-Infrared) भागात अधिक खोलवर पाहू शकणाऱ्या एका नवीन स्पेस टेलिस्कोपच्या रचनेचे काम नासाने अधिकृतपणे पुढे नेले आहे. ‘प्रायमा’ (PRIMA - Probe far-Infrared Mission for Astrophysics) असे या नवीन मोहिमेचे नाव असून, नासाच्या निवेदनानुसार ही मोहीम आता ‘फेज बी’ (प्राथमिक डिझाईन आणि तंत्रज्ञान टप्पा) मध्ये प्रविष्ट झाली आहे. मोहिमेची अधिकृत मंजुरी मिळण्यापूर्वी व्यवस्थापक याच्या प्रगतीचा आढावा घेतील. सर्व काही योजनेनुसार पार पडल्यास, ‘प्रायमा’ ही पाच वर्षांची मोहीम लवकरात लवकर २०३३ मध्ये लाँच केली जाईल.
‘प्रायमा’मध्ये १.८ मीटर (५.९ फूट) व्यासाचा टेलिस्कोप वापरला जाईल. २०२१ मध्ये लाँच झालेला प्रसिद्ध ‘जेम्स वेब’ टेलिस्कोप ज्या तरंगलांबींवर काम करतो, त्यापेक्षा वेगळ्या ‘फार-इन्फ्रारेड’ तरंगलांबींचा वापर करून हे टेलिस्कोप अवकाशाचा अभ्यास करेल. (हबल आणि नॅन्सी ग्रेस रोमन हे टेलिस्कोपदेखील काही इन्फ्रारेड तरंगलांबी पाहू शकतात, परंतु जेम्स वेब हा विशेषतः ‘नियर’ आणि ‘मिड-इन्फ्रारेड’ प्रकाशासाठी डिझाइन केला गेला आहे.) ‘प्रायमा’ मोहिमेचा मुख्य भर पुढील बाबींवर असेल: बाह्यग्रह निर्मिती: ग्रहांच्या निर्मितीत पाण्याची भूमिका आणि बाह्यग्रह नक्की कुठे तयार होतात हे शोधणे.
गॅलेक्सींचा विकास: आकाशगंगांची वाढ कशी होते याचा अभ्यास. ब्लॅक होलची उत्क्रांती : कृष्णविवरांच्या विकासाचे गूढ उकलणे. जॉन हॉपकिन्स युनिव्हर्सिटीतील भौतिकशास्त्र आणि खगोलशास्त्राच्या सह-प्राध्यापक मेरिडिथ मॅकग्रेगर यांनी सांगितले, ‘ग्रहांच्या निर्मितीमध्ये पाण्याची भूमिका मोजणे आणि वायूचे एकूण वस्तुमान तसेच कार्बन व ऑक्सिजनचे प्रमाण निश्चित करणे हे प्रिमाचे मुख्य वैज्ञानिक उद्दिष्ट आहे. हे प्रश्न आपण ‘जेम्स वेब’द्वारे सोडवू शकत नाही, कारण त्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या स्पेक्ट्रल लाईन्स केवळ ‘फार-इन्फ्रारेड’ तरंगलांबीमध्ये असतात, ज्या जेम्स वेबच्या मर्यादेबाहेर आहेत.’ या मोहिमेच्या विकासात युनिव्हर्सिटी ऑफ मॅरिलँड आणि कॅलटेक यांनी महत्त्वाचे योगदान दिले आहे.
