वॉशिंग्टन : ओझोनचा थर हळूहळू पूर्ववत होत असताना यंदा अंटार्क्टिकावरील ओझोनचे छिद्र एवढे मोठे का, असा प्रश्न आता निर्माण होऊ शकतो. मॉन्ट्रियल करारांतर्गत धोकादायक रसायनांवर बंदी घातल्यानंतर पृथ्वीचे संरक्षण करणारा ओझोनचा थर हळूहळू पूर्ववत होत असल्याचे मानले जात आहे. तरीही अंटार्क्टिकाच्या वर तयार होणारे ओझोनचे छिद्र यंदा पुन्हा एकदा मोठ्या आकाराचे दिसून आल्याने खगोलशास्त्रज्ञ आणि पर्यावरण तज्ज्ञांचे लक्ष याकडे वेधले गेले आहे.
शास्त्रज्ञांच्या मते, ओझोनच्या थरातील ही तात्पुरती वाढ प्रामुख्याने समतापमंडळातील (Stratosphere) तीव्र वारे आणि हवामानातील बदल (Polar Vortex) यामुळे झाली आहे. समतापमंडळातील तापमान उणे ७८ अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी झाल्यावर तेथे बर्फाळ ढग तयार होतात. या ढगांच्या पृष्ठभागावर सूर्यप्रकाशाच्या सानिध्यात निष्क्रिय क्लोरीनचे रूपांतर ओझोनचा क्षय करणाऱ्या सक्रिय स्वरूपात होते.
ध्रुवीय चक्रावात (Polar Vortex): या वर्षी अंटार्क्टिकावर ध्रुवीय चक्रावात अत्यंत तीव्र आणि स्थिर होता, ज्यामुळे या प्रदेशात बर्फाळ हवामान दीर्घकाळ टिकून राहिले आणि ओझोनच्या क्षयाची प्रक्रिया वेगाने झाली. संशोधकांनी स्पष्ट केले आहे की, हवामानातील या अल्पकालीन बदलांमुळे वर्षागणिक ओझोनच्या छिद्राचा आकार लहान-मोठा होत असतो. मात्र, यामुळे ओझोनच्या थराच्या पूर्ववत होण्याच्या एकूण प्रक्रियेवर मोठा नकारात्मक परिणाम झालेला नाही. हानिकारक रसायनांवरील बंदीमुळे २१ व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत ओझोनचा थर पूर्णपणे पूर्ववत होण्याचा मार्ग सुकर आहे.
