सिडनी : ऑस्ट्रेलियातील वन्य कोआलांची संख्या भविष्यात नामशेष होण्यापासून वाचवण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी एक अत्यंत महत्त्वाची मोहीम हाती घेतली आहे. एक ‘जेनेटिक बॅकअप' (जनुकीय साठा) म्हणून शास्त्रज्ञ आता कोआलांची बीजांडे आणि शुक्राणू गोठवून सुरक्षित ठेवत आहेत.
संशोधकांनी प्रसिद्ध केलेल्या पत्रकानुसार, कृत्रिम रेतन आणि आयव्हीएफ तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने निरोगी कोआलांचे भ्रूण तयार करण्यासाठी या जनुकीय बॅकअपचा वापर केला जाऊ शकतो. जेव्हा एखाद्या कोआलाचा मृत्यू होतो, तेव्हा त्याची अद्वितीय वैशिष्ट्ये आणि वैविध्यपूर्ण जनुके, जी त्यांना बदलत्या पर्यावरणाशी जुळवून घेण्यास मदत करू शकतात ती नष्ट होतात. मात्र, या नवीन प्रकल्पामुळे ही मौल्यवान जनुकीय सामग्री साठवून ठेवण्याचा एक नवा मार्ग उपलब्ध झाला आहे. या प्रकल्पात सहभागी असलेले युनिव्हर्सिटी ऑफ क्वीन्सलँडचे पुनरुत्पादन जीवशास्त्रज्ञ अँड्रेस गॅम्बिनी म्हणाले, ‘‘जनुकीय विविधता गमावल्यास येणाऱ्या पिढ्या कमकुवत होऊ शकतात आणि आव्हानांशी जुळवून घेण्याची प्रजातींची क्षमता कमी होते.
हा प्रकल्प भविष्यातील संवर्धन कार्यक्रमांना पाठबळ देण्यासाठी कोआलांचे शुक्राणू आणि बीजांडे सुरक्षित ठेवण्याचा एक पद्धतशीर मार्ग निर्माण करेल.’’ सध्या ऑस्ट्रेलिया आपल्या लाडक्या कोआलांच्या बाबतीत एका विचित्र पेचाचा सामना करत आहे. एकीकडे क्वीन्सलँड आणि न्यू साऊथ वेल्सच्या काही भागांत जंगलतोड, वणवे, दुष्काळ आणि आजारांमुळे १९९० च्या दशकापासून कोआलांची संख्या तब्बल ८० टक्क्यांपर्यंत घटली आहे. यामुळेच २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियन सरकारने त्यांच्या पूर्वेकडील भागातील कोआलांचा दर्जा ‘धोक्यात आलेली प्रजाती’ असा बदलला होता. दुसरीकडे, दक्षिण ऑस्ट्रेलियाच्या काही भागांत मात्र कोआलांची संख्या प्रमाणाबाहेर वाढली आहे.
परंतु, अलीकडील संशोधनानुसार, ज्या भागात कोआलांची संख्या वेगाने वाढत आहे, तो भाग जास्त काळ या वाढत्या संख्येचा भार पेलू शकणार नाही. कारण, हे प्राणी जगण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या झाडांची पाने मोठ्या प्रमाणावर खाऊन ती झाडे नष्ट करत आहेत. कोआलांची संख्या कमी होण्यापासून रोखण्यासाठी शास्त्रज्ञ त्यांच्या पुनरुत्पादक पेशींना द्रव नायट्रोजनमध्ये गोठवून ठेवणार आहेत. द्रव नायट्रोजनचा उत्कलन बिंदू उणे ३२१ अंश फॅरेनहाइट (उणे १९६ अंश सेल्सिअस) इतका असतो. न्यूयॉर्कमधील युनिव्हर्सिटी ऑफ बफेलो येथील उत्क्रांती विकास जीवशास्त्रज्ञ आणि जैविक विज्ञानाचे सहयोगी प्राध्यापक विन्सेंट लिंच यांनी सांगितले की, या पद्धतीमुळे या पेशी अनेक दशकांपर्यंत सुरक्षित ठेवता येतील आणि भविष्यात गरज भासल्यास त्यांचा वापर करता येईल.
