बीजिंग : प्रसिद्ध शास्त्रज्ञ चार्ल्स डार्विन यांनी मांडलेल्या एका १५० वर्षे जुन्या सिद्धांताला आधुनिक संशोधकांनी पुष्टी दिली आहे. चीनमध्ये आढळणाऱ्या एका विशिष्ट कीटकभक्षी (मांसभक्षी) वनस्पतीवर केलेल्या संशोधनानंतर डार्विन यांची गृहीतके अगदी बरोबर असल्याचे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले आहे. सन १८७५ मध्ये चार्ल्स डार्विन यांनी ‘इन्सेक्टिव्होरस प्लांटस्’ (Insectivorous Plants) या आपल्या पुस्तकात कीटकभक्षी वनस्पतींबद्दल महत्त्वपूर्ण गृहीतक मांडले होते.
डार्विन यांच्या मते, ज्या जमिनीमध्ये पोषक तत्त्वांची (विशेषतः नायट्रोजन आणि फॉस्फरस) तीव्र कमतरता असते, तेथे तग धरून राहण्यासाठी काही वनस्पतींनी स्वतःमध्ये उत्क्रांती घडवून आणली. या वनस्पतींनी कीटकांना पकडण्याची आणि पचवण्याची क्षमता विकसित केली, जेणेकरून त्या जमिनीतून न मिळणारे पोषण थेट कीटकांपासून मिळवू शकतील. चिनी अकादमी ऑफ सायन्सेस आणि आंतरराष्ट्रीय संशोधकांच्या पथकाने चीनमधील विशिष्ट प्रदेशात आढळणाऱ्या कीटकभक्षी वनस्पतींचा सखोल अभ्यास केला. संशोधकांना आढळले की, जेव्हा वनस्पतींना जमिनीतून पुरेसे पोषक घटक मिळत नाहीत, तेव्हा त्यांच्यातील कीटक पकडणारे अवयव अधिक सक्रिय होतात.
कीटक पचवताना वनस्पतींमध्ये विशिष्ट पाचक एंझाईम (digestive enzymes) तयार होतात. हे एंझाईम कीटकांच्या शरीरातील नायट्रोजनचे शोषण करण्यास वनस्पतीला मदत करतात. या प्रयोगातून असे स्पष्ट झाले की, कीटकभक्षी स्वरूप हे केवळ आक्रमक वर्तन नसून, पोषक तत्त्वांची कमतरता असलेल्या भागात जगण्यासाठी वनस्पतींनी स्वीकारलेली एक आवश्यक उत्क्रांती आहे. संशोधकांनी म्हटले आहे की, ‘चार्ल्स डार्विन यांनी १५० वर्षांपूर्वी मांडलेले गृहीतक आमच्या संशोधनासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा प्रेरणास्रोत ठरले. आधुनिक जनुकीय आणि रासायनिक विश्लेषणाच्या आधारे आम्ही डार्विनचा हा सिद्धांत अधिक भक्कमपणे मांडू शकलो आहोत.’
