लंडन : उन्हाळा असो वा हिवाळा, लहानांपासून थोरांपर्यंत सर्वांच्याच आवडीचा पदार्थ म्हणजे ‘आईस्क्रीम’. आज चॉकलेटपासून ते फळांपर्यंत हजारो फ्लेव्हर्समध्ये उपलब्ध असलेल्या या थंडाव्याचा इतिहास मात्र खूप जुना आणि रंजक आहे. आईस्क्रीमचा शोध नक्की कोणी लावला, याबाबत अनेक मतमतांतरे असली तरी त्याचा प्रवास हजारो वर्षांपूर्वी सुरू झाला होता.
आईस्क्रीमच्या सुरुवातीचे श्रेय अनेकदा प्राचीन चीनला दिले जाते. असे मानले जाते की, इसवी सन पूर्व 200 मध्ये चीनमध्ये तांदूळ, दूध आणि बर्फाचे मिश्रण करून एक थंड पदार्थ तयार केला जात असे. तसेच, रोमन सम्राट नीरो याला डोंगरावरील बर्फात मध आणि फळे मिसळून खायला आवडायचे. हेच आजच्या आईस्क्रीमचे सर्वात जुने स्वरूप मानले जाते. 13 व्या शतकात प्रसिद्ध प्रवासी मार्को पोलो जेव्हा चीनमधून इटलीला परतला, तेव्हा त्याने सोबत ‘वॉटर आईस’ (जे आजच्या सरबतसारखे होते) बनवण्याची कृती आणली. पुढे इटलीमध्ये यात सुधारणा होऊन त्याचे रूपांतर आधुनिक आईस्क्रीममध्ये होऊ लागले.
16 व्या शतकात इटलीची राजकन्या कॅथरीन डी मेडिसी हिचे लग्न फ्रान्सच्या राजाशी झाले, तेव्हा तिने आपल्यासोबत शेफ नेले होते, ज्यांनी फ्रान्समध्ये आईस्क्रीमची ओळख करून दिली. सुरुवातीला आईस्क्रीम हा केवळ श्रीमंत आणि राजघराण्यातील लोकांचाच पदार्थ होता, कारण बर्फ साठवून ठेवणे खूप महागडे काम होते. 17 व्या शतकात फ्रान्सच्या पॅरिसमध्ये पहिले कॅफे ‘प्रोकोप’ सुरू झाले, जिथे पहिल्यांदा लोकांसाठी आईस्क्रीम विकले जाऊ लागले. 18 व्या शतकात अमेरिकेत आईस्क्रीम लोकप्रिय झाले. अमेरिकेचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज वॉशिंग्टन यांना आईस्क्रीम इतके आवडायचे की त्यांनी एका उन्हाळ्यात आईस्क्रीमवर 200 डॉलर्सपेक्षा जास्त खर्च केल्याची नोंद आहे.
19 व्या शतकात सन 1843 मध्ये नॅन्सी जॉन्सन यांनी ‘हँड क्रँक्ड फ्रिझर’चा शोध लावला, ज्यामुळे आईस्क्रीम बनवणे सोपे झाले. पुढे औद्योगिक क्रांती आणि रेफ्रि जरेशनच्या शोधामुळे आईस्क्रीम घराघरांत पोहोचले. आज आपण मोठ्या आवडीने खातो त्या ‘कोन’चा शोध एका योगायोगातून लागला. 1904 मध्ये सेंट लुईस येथील जागतिक प्रदर्शनात एका आईस्क्रीम विक्रेत्याकडे वाट्या संपल्या. तेव्हा शेजारीच उभ्या असलेल्या एका पर्शियन विक्रेत्याने आपल्या गरम वाफल्सचा कोन बनवून दिला. हा प्रयोग लोकांना इतका आवडला की, तिथूनच ‘आईस्क्रीम कोन’ची जगभर सुरुवात झाली. आज जागतिक स्तरावर ‘व्हॅनिला’ हा जगातील सर्वात लोकप्रिय फ्लेव्हर आहे, तर त्यानंतर चॉकलेटचा क्रमांक लागतो. भारतातही कुल्फीपासून ते आधुनिक नायट्रोजन आयस्क्रीमपर्यंत अनेक प्रकार उपलब्ध आहेत. जगातील सर्वात जास्त आयस्क्रीम खाणार्या देशांमध्ये अमेरिका पहिल्या क्रमांकावर आहे.
