वॉशिंग्टन : मंगळ ग्रहावर जीवसृष्टीच्या अस्तित्वाबाबत अत्यंत महत्त्वाची माहिती समोर आली आहे. नासाच्या ’क्युरिओसिटी’ रोव्हरला मंगळावरील एका खडकात आतापर्यंतचा सर्वात वैविध्यपूर्ण ’सेंद्रिय रेणूंचा’ साठा सापडला आहे. यामध्ये अशा सात घटकांचा समावेश आहे, जे यापूर्वी लाल ग्रहावर कधीही आढळले नव्हते, असे नवीन संशोधनातून सिद्ध झाले आहे.
२०२० मध्ये क्युरिओसिटी रोव्हरने मंगळावरील एका खडकाला छिद्र पाडून नमुने गोळा केले होते. या खडकात कार्बनयुक्त सेंद्रिय रेणू असल्याचे आता स्पष्ट झाले आहे. कार्बन हा जीवसृष्टीसाठी आवश्यक असलेला सर्वात महत्त्वाचा घटक मानला जातो. जरी हे रेणू जैविक प्रक्रियेतून तयार झाले की भूगर्भीय हालचालीतून, हे अद्याप सिद्ध झाले नसले तरी, प्राचीन मंगळ ग्रह जीवसृष्टीसाठी अनुकूल होता, या सिद्धांताला यामुळे बळकटी मिळाली आहे.
’नेचर कम्युनिकेशन्स’ या नियतकालिकात २१ एप्रिल रोजी प्रसिद्ध झालेल्या विश्लेषणानुसार, या खडकाच्या नमुन्यात २१ प्रकारचे कार्बनयुक्त रेणू आढळले आहेत. विशेष म्हणजे, यात ’नायट्रोजन हेटरोसायकल’ हा घटक सापडला आहे, जो ’डीएनए’ आणि ’आरएनए’ च्या निर्मितीसाठी पूर्वगामी मानला जातो. तसेच ’बेंझोथायोफीन’ हा घटकही आढळला आहे, जो उल्कापाताद्वारे ग्रहांवर जीवसृष्टीसाठी पूरक रसायनशास्त्र पोहोचवण्यासाठी कारणीभूत असू शकतो. नासाच्या ’जेट प्रोपल्शन लॅबोरेटरी’ मधील अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, अब्जावधी वर्षांच्या किरणोत्सर्गाचा सामना करूनही हे रेणू खडकांमध्ये सुरक्षित राहिले आहेत, ही मोठी बाब आहे.
ज्या खडकातून हे नमुने घेण्यात आले, त्याला प्रसिद्ध इंग्लिश जीवाश्मशास्त्रज्ञ मेरी अनिंग यांच्या स्मरणार्थ ’मेरी अनिंग ३’ असे टोपणनाव देण्यात आले आहे. ज्याप्रमाणे मेरी अनिंग यांनी पृथ्वीवर जलचर जीवाश्मांचा शोध लावला होता, त्याचप्रमाणे मंगळावरील हा भाग एकेकाळी तलाव आणि नद्यांनी समृद्ध होता. अब्जावधी वर्षांपूर्वी हा भाग अनेकदा ओला आणि कोरडा झाला, ज्यामुळे तिथे ’क्ले मिनरल्स’ तयार झाले. हे खनिज सेंद्रिय संयुगे जतन करण्यासाठी अत्यंत प्रभावी ठरले आहेत. गेल्या वर्षी सुद्धा क्युरिओसिटीला मंगळावर आतापर्यंतचे सर्वात मोठे सेंद्रिय रेणू सापडले होते. हे ’लाँग-चेन’ हायड्रोकार्बन्स होते, ज्यामध्ये डिकेन, अनडेकेन आणि डोडेकेन यांचा समावेश होता.
