नवी दिल्ली : भारतीय आहारात वापरले जाणारे अनेक मसाले केवळ चवीसाठीच नव्हे, तर आरोग्यासाठीही अतिशय उपयुक्त आहेत. त्यामध्येच हिंगाचाही समावेश होतो. पचन सुधारण्यापासून गॅस, अपचन आणि पोटदुखी कमी करण्यापर्यंत अनेक आरोग्यदायी फायदे हिंग देतो. आयुर्वेदातही हिंगाचे औषधी गुणधर्म महत्त्वाचे मानले गेले असून, योग्य प्रमाणात सेवन केल्यास शरीराला अनेक लाभ मिळू शकतात.
आमटी, सांबार, कढी, भाजी आणि विविध फोडणीच्या पदार्थांमध्ये वापरला जाणारा हिंग पदार्थाला खास सुगंध आणि चव देतो. त्याचबरोबर आयुर्वेदातही हिंगाला पचनक्रिया सुधारण्यासाठी आणि वातदोष कमी करण्यासाठी महत्त्वाचे स्थान देण्यात आले आहे. आजही अनेक घरांमध्ये गॅस, पोट फुगणे, अपचन किंवा जेवणानंतरचा जडपणा कमी करण्यासाठी हिंगाचा वापर केला जातो. अगदी कमी प्रमाणात वापरला जाणारा हा मसाला अनेक आरोग्यदायी गुणांनी समृद्ध असल्याचे मानले जाते. हिंगामध्ये विविध जैवसक्रिय संयुगे, अँटिऑक्सिडंटस्, राळ, गम आणि सल्फरयुक्त घटक आढळतात.
यामुळेच हिंगाला त्याचा विशिष्ट तीव्र सुगंध आणि चव प्राप्त होते. तसेच त्यात कॅल्शियम, लोह, फॉस्फरस यांसारख्या काही खनिजांचे अल्प प्रमाणही असू शकते. हिंगामुळे अन्नाचे पचन सुरळीत होण्यास मदत मिळू शकते. त्यामुळे जेवणानंतर होणारा जडपणा कमी होण्यास सहाय्य होते. डाळी, कडधान्ये किंवा हरभऱ्याच्या पदार्थांमध्ये हिंगाचा वापर केल्यास गॅस आणि पोट फुगण्याची समस्या कमी होण्यास मदत होऊ शकते. वारंवार अपचनाचा त्रास होत असल्यास हिंगयुक्त पदार्थ काही लोकांसाठी फायदेशीर ठरू शकतात. पचनक्रिया सुरळीत राहिल्यास आतड्यांचे कार्य अधिक चांगल्या प्रकारे होण्यास मदत मिळू शकते. हिंगामधील काही संयुगे शरीरातील पेशींना ऑक्सिडेटिव्ह तणावापासून संरक्षण देण्यास मदत करू शकतात.
आयुर्वेदानुसार हिंग हा वातशामक मसाला मानला जातो. पचन सुधारण्यासाठी, वातामुळे होणारा त्रास कमी करण्यासाठी आणि अन्न सहज पचण्यासाठी त्याचा पारंपरिक वापर केला जातो. हिंगाचा वापर नेहमी मर्यादित प्रमाणातच करावा. गर्भवती महिला, लहान मुले किंवा विशिष्ट आजार असलेल्या व्यक्तींनी नियमित किंवा अधिक प्रमाणात हिंग सेवन करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे उचित ठरते.
