बर्लिन : २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला एका जर्मन कला संग्रहकाने क्रिमियातील प्राचीन हून वस्तीच्या उत्खननातून सापडलेल्या अनेक ऐतिहासिक वस्तू हस्तगत केल्या होत्या. या संपूर्ण संग्रहातील सर्वात आकर्षक आणि नेत्रदीपक वस्तू म्हणजे ‘क्राऊन ऑफ कर्च’. गार्नेट (तांबड्या रंगाचे रत्न) आणि सोन्याने मढवलेला हा एक दुर्मीळ मुकुट असून त्यावर शिकारी पक्षांच्या शैलीकृत आकृत्या कोरलेल्या आहेत.
सध्या बर्लिन येथील ‘नॉईस म्युझियम’मध्ये प्रदर्शित करण्यात आलेला हा मुकुट सोन्याचा लेप असलेल्या ब्राँझच्या तीन पाट्यांनी बनलेला आहे. यामध्ये २५० हून अधिक रत्ने जडवलेले लहान भाग आहेत. संग्रहालयानुसार, सध्याच्या क्रिमियातील ‘कर्च द्वीपकल्प’ भागातील प्राचीन ‘पँटिकापेयम’ शहरात एका उच्चपदस्थ हून महिलेच्या कबरीत हा मुकुट सापडला होता. या सोन्याच्या दुर्मीळ मुकुटाच्या पट्टीची उंची सुमारे १.७ इंच (४.४ सेंटीमीटर) आहे. हा मुकुट चौथ्या शतकाच्या उत्तरार्धात रशियातील डॉन नदीच्या पश्चिमेकडून पुढे आलेल्या ‘हून’ नावाच्या भयंकर भटक्या योद्ध्यांच्या संस्कृतीशी संबंधित आहे.
पँटिकापेयम शहराची स्थापना इ.स. पूर्व ६ व्या शतकात ग्रीक वसाहत म्हणून झाली होती, परंतु चौथ्या शतकाच्या उत्तरार्धात हून लोकांनी त्यावर कब्जा केला. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला पँटिकापेयम येथे उत्खनन करताना सुमारे २,००० सांगाडे असलेली एक मोठी स्मशानभूमी सापडली होती. मात्र, त्या उत्खननातून अवघ्या काही वस्तू आणि कवटीचे अवशेष सुरक्षित जतन करता आले. पुढे ६ व्या शतकात सम्राट जस्टिनियन पहिल्याने पँटिकापेयम शहराचा बायझंटाइन साम्राज्यात समावेश केला.
’क्राऊन ऑफ कर्च’वर मध्यभागी असलेल्या फुलांच्या नक्षीच्या दोन्ही बाजूंना दोन शिकारी पक्षांची (बहुतेक गरुड) शैलीकृत डोकी कोरलेली आहेत. या पक्षांचे डोळे दाखवण्यासाठी गोल, हिरव्या रंगाच्या रत्नांचा वापर करण्यात आला आहे. संग्रहालयाच्या माहितीनुसार, हून आणि इतर तत्कालीन समूहांमध्ये हे शिकारी पक्षी ‘सत्ता आणि अधिकाराचे’ प्रतीक मानले जात असत. त्या काळातील दागिने आणि वस्तू मूल्यांकनात हे चिन्ह अत्यंत लोकप्रिय होते. उदाहरणार्थ, स्पेनमध्ये ६ व्या शतकातील ‘व्हिजिगोथ’ महिलांच्या दागिन्यांवरही अशाच प्रकारच्या शिकारी पक्षांच्या आकृत्या आढळल्या आहेत.
