लंडन : इंग्लंडमधील शेर्वूडच्या जंगलात गेल्या बारा शतकांपासून दिमाखात उभे असलेले आणि प्रसिद्ध दंतकथा नायक रॉबिन हुड यांचे आश्रयस्थान मानले जाणारे ऐतिहासिक ‘मेजर ओक’ हे झाड अखेर मृत पावले आहे. या वसंत ऋतूमध्ये झाडाला एकही नवीन पान न फुटल्याने शास्त्रज्ञांनी हे १,२०० वर्षे जुने ओकचे झाड मृत झाल्याचा निष्कर्ष काढला आहे, अशी माहिती ‘रॉयल सोसायटी फॉर द प्रोटेक्शन ऑफ बर्ड्स’ या पर्यावरण संवर्धन संस्थेने दिली.
ब्रिटनमधील सर्वात मोठ्या झाडांपैकी एक असलेल्या ‘मेजर ओक’चा विस्तार तब्बल २८ मीटर (९२ फूट) पसरलेला असून, त्याच्या खोडाचा घेर ११ मीटर (३६ फूट) आहे. झाडाच्या अजस्र फांद्यांना तोलण्यासाठी विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला टेकू लावण्यात आले होते, तर वाढत्या पर्यटनामुळे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी १९७० च्या दशकात झाडाभोवती संरक्षक कुंपण उभारण्यात आले होते.
हवामान बदलाचा फटका
तज्ज्ञांच्या मते, झाडाभोवती पर्यटकांच्या सातत्यपूर्ण वावरामुळे तिथली माती काँक्रीटसारखी घट्ट आणि संकुचित झाली होती. त्यामुळे मुळांना पुरेसा ऑक्सिजन व पाणी मिळणे कठीण झाले. याशिवाय ब्रिटनमध्ये गेल्या पाच वर्षांत जाणवलेला तीव्र उन्हाळा आणि दुष्काळ झाडाच्या ऱ्हासाला कारणीभूत ठरला. विशेषतः जुलै २०२२ मध्ये ब्रिटनमध्ये तापमान विक्रमी ४० अंश सेल्सिअसवर पोहोचले होते. मातीचे सूक्ष्मजीव पुनरुज्जीवित करून झाडाला वाचवण्याचे शर्थीचे प्रयत्न झाले; परंतु झालेले अंतर्गत नुकसान भरून काढणे अशक्य ठरले.
रॉबिन हुडची दंतकथा आणि ऐतिहासिक महत्त्व
नॉटिंगहॅमजवळील शेर्वूडचे जंगल हे श्रीमंतांना लुटून गरिबांना मदत करणाऱ्या रॉबिन हुडचे लपण्याचे ठिकाण मानले जाते. १४ व्या शतकापासून रॉबिन हुडच्या कथा लोकमानसात आणि साहित्यात प्रसिद्ध आहेत. सुरुवातीच्या मध्ययुगीन दस्तऐवजांमध्ये थेट ‘मेजर ओक’चा उल्लेख नसला, तरी रॉबिन हुड आणि त्याच्या सहकाऱ्यांच्या गुप्त भेटींचे ठिकाण म्हणून जंगलातील एका विशिष्ट झाडाचा उल्लेख आढळतो. त्यामुळेच कालांतराने मेजर ओक हे रॉबिन हुडचे मुख्य केंद्र म्हणून जगभर ओळखले जाऊ लागले.
नैसर्गिक स्मारक म्हणून कायम राहणार
जरी हे महाकाय झाड आता मृत पावले असले, तरी ते मूळ जागेवरून हटवले जाणार नाही. शेर्वूड जंगलाच्या केंद्रस्थानी ते एक ‘नैसर्गिक स्मारक’ म्हणून कायम उभे राहील आणि परिसंस्थेला आधार देत राहील. या झाडाच्या बियांपासून आणि छाटलेल्या फांद्यांपासून तयार केलेली रोपे आधीच जगभरात (ज्यात लंडनमधील अमेरिकन राजदूतांच्या निवासस्थानाचाही समावेश आहे) लावली गेली आहेत. योग्य निगा राखल्यास हे झाड पुढील अनेक शतके असेच उभे राहील, असा विश्वास पर्यावरण तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे.
