अक्षय निर्मळे
विम्बल्डनचा यंदाचा पडदा पडला. विजेत्यांनी चषक उंचावले, सेंटर कोर्टवरील टाळ्यांचा कडकडाट शांत झाला आणि हिरव्यागार गवतावरचा आणखी एक ऐतिहासिक अध्याय संपला. पण, विम्बल्डनशी भारताचा एक अभिमानास्पद धागा अनेक वर्षांपासून जोडला गेला आहे. जगातील प्रतिष्ठित स्पर्धेपैकी एक असलेल्या विम्बल्डनमध्ये भारताचा सहभाग नेमका कुठे असतो? याचे उत्तर खेळाडू, चेंडू किंवा रॅकेटमध्ये नाही. ते आहे एका साध्या दिसणाऱ्या टॉवेलमध्ये, जो गुजरातमध्ये विणला जातो आणि सेंटर कोर्टवर जगातील अव्वल टेनिसपटूंच्या खांद्यावर मिरवतो.
खेळाडूंचा शुभ्र पोशाख, ‘स्ट्रॉबेरीज अँड क्रीम’ आणि शिस्त अशा विम्बल्डनच्या परंपरांमध्ये स्पर्धेची आणखी एक ओळख म्हणजे हा अधिकृत टॉवेल. घाम पुसण्यासाठी वापरला जाणाऱ्या या टॉवेलचा धागा थेट भारताशी जोडलेला आहे. विम्बल्डनच्या या टॉवेलची निर्मिती १९८७ पासून ‘क्रिस्टी’ या ब्रिटिश ब्रँडकडून होत आली. काळ बदलला. भारताच्या ‘वेलस्पन’ या कंपनीने क्रिस्टीला टेकओव्हर केले. त्यानंतरपासून या टॉवेलचे उत्पादन गुजरातमधील वापी येथून होत आहे. ही बाब केवळ औद्योगिक यशाची नाही, तर भारतीय वस्त्रोद्योगाच्या गुणवत्तेवर जगाने ठेवलेल्या विश्वासाचीही साक्ष आहे.
या टॉवेलची लोकप्रियता हीदेखील वेगळीच कहाणी आहे. खेळाडूंनी सामना संपल्यानंतर तो परत करायचा असतो; पण प्रत्यक्षात बहुतेक टॉवेल त्यांच्या बॅगेतच जातात. इगा स्विएटेक असो वा नोव्हाक जोकोव्हिच, अनेक दिग्गज टेनिसपटूंनी हे टॉवेल आठवण म्हणून घरी नेल्याचे हसतखेळत मान्य केले आहे. त्यामुळेच एका साध्या टॉवेलला विम्बल्डनमध्ये जणू स्मृतिचिन्हाचे स्थान प्राप्त झाले आहे. यातून त्याची गुणवत्ता आणि त्यापाठीमागची इमोशनल व्हॅल्यू किती मोठी झाली आहे, याची जाणीव व्हावी.
स्पर्धेसाठी सुमारे ७००० अधिकृत टॉवेलचा साठा ठेवला जातो. खेळाडूंना सामन्यादरम्यान हे टॉवेल दिले जातात. त्यापैकी सुमारे २५०० टॉवेल स्पर्धा संपेपर्यंत खेळाडू, त्यांचे सहायक किंवा प्रेक्षकांकडे जातात. खेळाडूंना ते आवडतात किंवा मित्र, नातेवाईकांना ते द्यायचे असतात, त्यामुळे केवळ १५ टक्केच टॉवेल परत येतात. हा अधिकृत टॉवेल चाहत्यांसाठीही आकर्षणाचा विषय आहे. स्पर्धेदरम्यान तो अधिकृत स्टोअर्समध्ये विक्रीस उपलब्ध असतो आणि दरवर्षी त्याची खास रंगसंगती बदलली जाते. त्यामुळे हा टॉवेल विम्बल्डनच्या परंपरेतील एक प्रतिष्ठित कलेक्टर्स आयटम मानला जातो.
विम्बल्डनने अलीकडच्या काळात भारताला सांस्कृतिक भागीदार म्हणून स्वीकारले आहे. स्पर्धेच्या सोशल मीडिया पोस्टमध्ये हिंदी चित्रपटगीतांचा वापर केलेला दिसून येतो. एवढंच नव्हे तर दिल्लीतील शतकाहून अधिक जुनी ‘कुरेमल कुल्फी’सोबत विम्बल्डनने ‘स्ट्रॉबेरी अँड क्रीम कुल्फी’ खास स्पर्धाकाळात तयार करून घेतली. एकेकाळी भारत हा जगासाठी कच्चा माल पुरवणारा देश होता. आज जागतिक दर्जाच्या उत्पादनांमागे भारतीय कौशल्य उभे आहे. विम्बल्डनचा टॉवेल हे त्याचे एक प्रतीकात्मक उदाहरणच आहे. विम्बल्डनच्या सेंटर कोर्टवर प्रत्येक वेळी एखादा खेळाडू खांद्यावर टॉवेल टाकतो, तेव्हा नकळत भारतात विणलेल्या धाग्यांचाही सन्मान होत असतो.
